Dorpsdokter van SBS begint bij Balzac

De tv-serie Dokter Tinus staat in een mooie traditie van romans en tv-series over dorpsartsen. Steevast botsen daarin de stadse fratsen van de arts met de behoudende waarden van het platteland.

Botsing tussen stad en land: Thom Hoffman (rechts) als dokter Tinus en Jack Wouterse als klusjesman. Foto SBS

Dorp aan de rivier, schattige middeleeuwse huisjes, een stompe kerktoren. Dokter Tinus, de nieuwe Hollandse huisarts ziet de Brabantse schoonheid niet. Gastvrijheid ziet hij aan voor ongemanierdheid en gemoedelijkheid is voor hem amateuristisch geklungel. Uit de kraan komt modder, de assistente is lui, de turbokids drukken hem met hun SUV de greppel in.

Dokter Tinus, een nieuwe, komische tv-serie op SBS 6, draait om een Amsterdamse chirurg die zijn mooie baan verlaat om dorpsarts te worden. Thom Hoffman speelt de arts als een very British heer: geremd, smal donker pak, het haar naar voren gekamd in een minipony, onverstoorbaar gezicht met wenkbrauwen die bewegen van verbazing naar afkeer.

Jan Slagter van omroep MAX maakte zich in RTL Boulevard boos over de tv-serie van de concurrent omdat het idee gestolen zou zijn van zijn serie Dokter Deen: ook een tv-serie over een plattelandsarts, in zijn geval Monique van de Ven op Vlieland. Slagter: „Ik snap het wel want Dokter Deen had steeds zo’n 2,3 miljoen kijkers en als je zender niet zo goed loopt, dan wil je natuurlijk een succes. Dit soort series, dichtbij mensen, mooie plaatjes, een soort streekroman, doet het gewoon heel goed.”

Slagters claim is onzinnig want de onaangename dokter Tinus lijkt in niets op de zoete dokter Deen en is bovendien ouder. Hij heet van oorsprong Doc Martin. Die Britse tv-serie – een spin-off van de film Saving Grace – loopt sinds 2004 en kent inmiddels veel varianten. In Griekenland heet hij Kliniki Periptos. In de VS heet de serie Hart of Dixie en is de chagrijnige vent veranderd in een mooie New-Yorkse vrouw die in Alabama terecht komt.

Series over plattelandsartsen vallen onder het rijke tv-genre van het medisch drama. De meeste series in dit genre gaan over ziekenhuizen, maar de plattelandsarts is ook een populair subgenre, wortelend in de 19de eeuwse romankunst. Honoré de Balzac schreef Le médecin de campagne (1833). Flaubert schiep in 1857 dokter Bovary, de saaie man van de overspelige Emma Bovary. Kafka schreef een verhaal waarin een oudere Landarzt bij nacht en ontij op weg moet voor een noodgeval – een standaardavontuur in het dorpsdokters-genre. Bij Kafka verwordt dit uiteraard tot een surrealistische nachtmerrie. In de toneelstukken van de Russische schrijver Anton Tsjechov – zelf arts – zijn de artsen mannen die ooit met idealen naar het land kwam, maar die door de verveling en achterlijkheid van het platteland zijn vervallen tot drankzucht en lethargie.

Michail Boelgakov – ook zelf arts – schreef de verhalenbundel Aantekeningen van een jonge arts en de novelle Morfine, over een landarts aan de vooravond van de Russische Revolutie, die voor de vinnige koude en andere ontberingen vlucht in de armen van zuster morfine. Bij hem krijgt een nachtelijke reddingsoperatie een Russisch trojka-hier-trojka-daar-sausje: in een slee door de sneeuwstorm, door de naaldwouden waar de wolven huilen. Zijn verhalen worden nu bewerkt tot tv-serie met een stevige cast: Daniel Radcliff (Harry Potter) speelt de jonge dokter Vladimir en Jon Hamm (Mad Men) de oudere.

Op tv is het beginpunt van het genre Doctor Finlay’s Casebook (1962-1971, remake 1993-1996), die draait om de Britse wederopbouw na de oorlog en de bijbehorende innovaties op medisch gebied. In de Nederlandse versie, Memorandum van een dokter (1963-1965) speelde Bram van der Vlugt de dokter. De arts die nieuwe medische inzichten brengt naar het platteland, waar de bevolking aanvankelijk niet op zit te wachten, is een geliefd thema in het genre. Dokter Bovary wil naar de nieuwste medische inzichten de horrelvoet van herbergknecht Hippolyte genezen door de pezen door te snijden, waardoor deze zijn been verliest. Een conflict over medische nieuwlichterij tussen dokter Rossi en zijn tegenstrever leidt in de soap Peyton Place (1964-1969) tot de dood van een patiënte. (Vergelijk de nieuwsberichten van deze week: ‘Inspectie laat VU een zware pijp roken’.)

De plattelandsarts is een dankbaar onderwerp voor dramamakers omdat dit soort tv-series inspelen op de door brede lagen van de bevolking gedeelde obsessie voor gezondheid. Een andere belangrijke reden voor het succes van tv-artsen is dat zij behoren tot het standaardrepertoire van de erotische vrouwenfantasie, zoals die wordt uitgebaat in tienduizenden doktersromannetjes: de gedistingeerde held in witte jas, de mensenredder met de vaardige doktershanden, die zijn weg kent in het intieme. Neem alleen al de titel van de Duitse tv-serie: Dr. Stefan Frank: Der Arzt, dem die Frauen vertrauen.

En – zoals Slagter al aangaf – je kunt er een prachtige pastorale omheen schilderen. De arts heeft als vertrouwensman eenvoudig toegang tot de grote tragedies van de streek: ziekte, dood, liefde, feodale onderdrukking. Hij komt overal, van de slaapkamer van de baron tot de boerenhut van de arme weduwe, waardoor je snel een beeld van een gemeenschap krijgt.

Omdat de landdokter, zoals Dokter Tinus, doorgaans uit de stad komt, is de aankomst van de arts in het dorp steevast een botsing tussen stad en land. In de verfilmde Nederlandse streekromans Dokter Vlimmen, Dorp aan de rivier en Help! De dokter verzuipt zijn de artsen bijvoorbeeld atheïstische progressieven die botsen met de gesloten gelovige gemeenschap. Meestal begint de stadse dokter met afkeer van de achterlijkheid van het platteland, om uiteindelijk de schoonheid in te zien van de warmhartige traagheid.

Eigenlijk komt iedere plattelandsarts uit de stad want daar heeft hij gestudeerd. Waardoor komt hij naar buiten gedreven? Meestal doordat hij na zijn studie werk zoekt. Idealisme, het verheffen van de boeren, kan een drijfveer zijn. Vaker gaat er een trauma aan vooraf. Vrouw overleden, vrouw ervandoor, een schandaal, medisch falen. De societyarts in de film Hollywood Doctor, gespeeld door Michael J. Fox, is door een taakstraf veroordeeld tot het landleven. Dokter Tinus heeft een origineel probleem: hij kan niet tegen bloed en kon zich daarom niet handhaven als chirurg.

Ook origineel aan dokter Tinus is dat hij niet alleen botst met de plattelanders omdat hij uit de stad komt. Natuurlijk, hij doet geen moeite om zijn culturele en intellectuele superioriteit te maskeren. Maar zijn problemen reiken verder dan stadse arrogantie. Hij behoort tot het groeiende leger van onaangepaste Aperger-patiënten dat onze tv-series overneemt. Hij is een soort kruising tussen dokter House, Basil Fawlty en Mr. Bean. Een botte hork die niets snapt van de sociale codes.

Gelukkig strijkt de kundige doktershand alle tegenstelling recht. Zo wekt dokter Tinus in de allereerste scène meteen de weerzin van schooljuf Lisa. Maar met zijn scherpe blik ziet hij wel dat ze een oogkwaal heeft. Hij redt haar linkeroog en wint zo langzaam haar hart. Dat loopt ongetwijfeld uit op een romance, op het eind van het seizoen. Maar niet voordat hij deze romance eerst zelf acht weken lang zal dwarsbomen.

Dokter Tinus (8 afleveringen) Vanaf vanavond iedere woensdag, SBS6, 20.30 uur