Athene dumpt illegalenprobleem op het platteland

Illegale migranten worden vanuit de Atheense straten richting de provincie geveegd. Daar voelen kleine gemeenten zich overvallen en staan fascistische knokploegen gereed.

Correspondent Zuidoost-Europa

Komotini. Toen politiecommandant Stavroula Tzantzana vanuit Athene te horen kreeg dat honderden opgepakte migranten opgesloten zouden worden in de plaatselijke politieacademie, belde ze geschrokken alle andere autoriteiten van Komotini. De burgemeester, de kerk, de minister die uit deze Noord-Griekse stad komt. Iedereen was net zo kwaad en verbaasd als zij.

Van de school een detentiecentrum maken is een overval door de regering in Athene, zegt deze stevige blonde vrouw op een terras in het centrum van het stadje van ruim 65.000 inwoners. Ze doen het bewust zonder overleg, zegt Tzantzana. „Het is een verkrachting van Thracië” – de regio langs de grens met Turkije en Bulgarije.

In deze stad, die al eeuwenlang een kruispunt tussen bevolkingsgroepen van verschillende afkomst is en die nog maar honderd jaar bij Griekenland hoort, waren de betogers zo opgetrommeld. Agente Tzantzana nam zelf het voortouw. Ze ging in uniform midden op de weg staan, om de bussen met migranten uit Athene en hun politie-escorte tegen te houden.

Effect had het niet. Inmiddels zitten er 812 migranten in de kamers op de campus. Van buitenaf zijn ze niet te zien. Er moet nog een hek komen, zodat ze af en toe kunnen luchten.

„Ze zijn (in Athene) van de straat geplukt en in bussen gestouwd, zonder medische tests”, zegt Tzantzana. Bij het lokale ziekenhuis zijn de eerste mensen met tuberculose en ondervoeding binnengebracht.

Politiescholen ombouwen tot detentiecentra hoort bij het recente offensief tegen illegale migratie in Griekenland. De bewaking op de grens met Turkije is met 1.880 man naar 2.500 versterkt. In Athene houdt de politie sinds 2 augustus veegacties, waarbij al 12.900 mensen zijn aangehouden en 163 panden zijn binnengevallen waar veel migranten bij elkaar wonen. 2.100 mensen zijn opgepakt omdat ze geen geldige verblijfsdocumenten hadden.

„Migratie was altijd al een ernstig probleem voor Griekse regeringen, recentelijk werd het een noodtoestand doordat de instroom steeg”, zegt de politiewoordvoerder in Athene. Dat komt onder meer door de vluchtelingenstromen uit Syrië. Het is de bedoeling de ‘veegactie’ de komende tijd ook naar andere Griekse steden uit te breiden.

De woordvoerder zegt er niet bij dat migratie inmiddels ook een politiek probleem is. Bij de laatste verkiezingen kreeg de extreem-rechtse partij Gouden Dageraad 7 procent van de stemmen. Racistisch geweld neemt toe. Er zijn sterke aanwijzingen dat knokploegen van Gouden Dageraad daarachter zitten. Als de regering niets doet, zowel tegen problemen met migranten als tegen het geweld, kan het op straat uit de hand lopen. De spanningen worden door de zware economische crisis in Griekenland aangewakkerd.

De opgepakte migranten worden naar militaire bases en politiescholen elders in het land gebracht, die daar in allerijl voor worden ingericht.

Ze moeten van de regering het land uit, maar hoe zet je migranten uit van wie de identiteit niet vaststaat en die niet terug willen? Geen migrant werkt mee, weet commandant Tzantzana. En Turkije, dat beloofd had sommige migranten terug te nemen, houdt zich daar niet aan.

De transporten leiden overal tot protesten, soms onder leiding van extreem-rechts. In Korinthe, een stad 500 kilometer zuidelijker dan Komotini, probeerden knokploegen van Gouden Dageraad vorige week te voorkomen dat enkele honderden migranten in een kazerne werden ondergebracht. Ze vochten met de politie, met helmen op en knuppels met de Griekse vlag eromheen. Toen de politie er eindelijk in was geslaagd de migranten binnen te brengen, sloot de burgemeester het water op de basis af.

In Griekenland leven inmiddels naar schatting een miljoen mensen zonder papieren, op elf miljoen Grieken. Tot nu toe kwam de last vrijwel exclusief op de havensteden en hoofdstad Athene neer. Die miljoenenstad is een draaischijf in de clandestiene migratie naar West-Europa.

Komotini, achthonderd kilometer van Athene, een stadje waar de helft van de bevolking van oudsher moslim is, ligt dichtbij de grens waar de meeste migranten binnenkomen. Maar wie hier de EU binnenkomt, is op doortocht. Niemand wil naar Komotini, waar de werkloosheid boven de 40 procent ligt en Bulgaren het seizoenswerk al voor hun rekening nemen. Je ziet hooguit wat Pakistani en Afghanen op het treinstation, vertelt Giorgos Batzolakis, docent Engels op een talencentrum. Of ze lopen langs de snelweg richting Athene.

Opeenvolgende regeringen trachtten halfslachtig de migratie te reguleren en het asielsysteem te verbeteren. Europese subsidies voor asielzoekerscentra en tolkendiensten, om de politieke van de economische vluchtelingen te scheiden, bleven liggen. Ondanks nieuwe wetgeving zijn de procedures nog lang en ontoegankelijk. De kans op een succesvolle asielaanvraag is vrijwel nihil.

„Ze hebben het probleem hierheen getransporteerd, zodat het in Athene minder erg lijkt”, zegt Konstandinos Mavromatis. Hij is uitgever van het weekblad van Komotini, Thrakiki Agora. In goed overleg had de regionale economie wellicht kunnen profiteren van de komst van een asielzoekerscentrum, zegt hij. Nu is een goedlopende school gesloten die studenten naar de stad bracht. „En waar is de rest van het plan?”

De detentie in de politieschool in Komotini is tijdelijk, heeft de verantwoordelijke minister in een telefoongesprek met zijn collega uit Komotini gezegd, vertelt de politiecommandant. De vage belofte stelt amper gerust. Tzantzana is bang het moderne opleidingsinstituut kwijt te zijn. Het begin van het cursusjaar nadert.

Volgens Europese afspraken (Dublin II) moet het land van binnenkomst ook de asielaanvraag of terugkeer afhandelen. Andere Europese landen sturen migranten die via Griekenland zijn gekomen, terug naar Griekenland. Daar verzamelen zich steeds meer migranten.

We kunnen toch niet het hele land vol zetten met detentiecentra waar mensen jarenlang zitten, vraagt Mavromatis retorisch. „Griekenland wordt het migrantenmagazijn van Europa”, voorspelt radiojournalist Vaso Machaira, die het redactiekantoor binnenloopt.

Je kunt ons niet vergelijken met West-Europa, waar gastarbeiders geleidelijk werden opgenomen in de economie, zegt Mavromatis. Griekenland heeft niets te bieden, laat staan het arme noorden. Fabrieken gaan hier dicht, ze zoeken geen arbeiders. „Grieken willen hier zelf ook weg.” Op de taalschool van Batzolakis is het aantal volwassenen dat Duits wil leren sinds het begin van de crisis verdrievoudigd.