Overmoed en onmacht

De geschiedenis gaat zich nu niet herhalen. Dertig jaar nadat de werkgevers, de vakbeweging en het kersverse kabinet-Lubbers in Wassenaar een historisch akkoord sloten om de economische crisis van de jaren tachtig te bestrijden, is duidelijk dat een nieuw ‘Wassenaar’ een fata morgana is. Afzonderlijke interviews met drie sociaal-economische voormannen boden de afgelopen dagen eerder het beeld van overmoed, onmacht en teleurstelling.

Werkgeversleider Bernard Wientjes hield nogmaals een pleidooi voor een sociaal akkoord met de vakbeweging nog voordat een nieuw kabinet is geïnstalleerd. Op zijn beurt liet fungerend voorzitter Ton Heerts van FNV/VakBeweging meteen weten dat hij niet beschikbaar is. De interne verdeeldheid bij de FNV heeft inmiddels dusdanige proporties aangenomen dat de vakcentrale zijn bestaansrecht opnieuw moet bewijzen, zegt Heerts. „We zíjn er voor een belangrijk deel niet meer.”

Juist het zogeheten pensioenakkoord van 4 juni 2010, een groot sociaal akkoord vóór een regeerakkoord, heeft de interne verdeeldheid van de FNV blootgelegd als een strijd zonder winnaars. Strijd over pensioen en verworven rechten, maar ook over personen, de functie en de toekomst van de vakbeweging en de meest gepaste actie-, organisatie- en bestuursvormen.

Zonder FNV is er geen geloofwaardig centraal overleg. Maar ook mét een FNV is het een slecht idee om reeds vóór de vorming van een nieuw kabinet een akkoord te sluiten. De werkgevers en vakbonden zijn wel sociaal-economische partners, maar niet de gekozen bestuurders van Nederland. Een akkoord dat beklijft, vereist deelname van het kabinet.

Ook al ziet de FNV nu geen rol aan de onderhandelingstafel, de tafel blijft staan. Al hoeft de tafelschikking niet zo te blijven als ze altijd was. Arbeidsmarkt en arbeidscontracten worden veelkleuriger en veelvormiger. De inbedding daarvan bepaalt de toekomst van de vakbonden, maar is ook een cruciaal karwei voor werkgevers en kabinet.

Zij moeten zeker één opmerking ter harte nemen van scheidend voorzitter Alexander Rinnooy Kan van de SER, hét sociaal-economisch overlegforum. „De politiek gaf veel meer steun en waardering voor de werkgeversvisie dan voor de kijk van werknemers.” Dat is de les voor Wientjes en elk nieuw kabinet. Wie te lang de eerste viool speelt, vervreemdt zijn overlegpartners. Dit zijn geen tijden voor triomfalisme of escalatie. Wie een akkoord wil, moet minder nemen en meer geven.