Directeur corporatie Vitaal Wonen: ‘Moet ik mij nu melden bij de politie?’

Vitaal Wonen in Limbricht is een van de kleinste woning- corporaties. „Wij doen alles welover- wogen”, zegt de voorzitter van de raad van toezicht. Maar minister Spies voelde hem vanmorgen aan de tand wegens transacties die „veel vragen” oproepen.

Vitaal Wonen trok drie ton volkshuisvestingsgeld uit voor een villa die werd verhuurd aan zijn voorzitter van de raad van toezicht. Foto Chris Keulen

Henk Ritzen, voorzitter van de raad van toezicht van de Limbrichtse woningcorporatie Vitaal Wonen, transpireert. Hij legt uit dat hij niet wist dat zijn directeur privé bijna twee ton incasseerde in een vastgoeddeal met aannemers en Vitaal Wonen. „Dat was niet handig.”

Dat de directeur ook regelde dat Vitaal Wonen drie ton betaalde voor een villa waar Ritzen zelf als huurder introk, dat vindt Ritzen niet vreemd. „Niemand vond het vreemd.”

Al jaren volgen de schandalen bij woningcorporaties elkaar op. Ooit opgericht om huurwoningen te bouwen voor de kleine beurs, gingen ze medio jaren negentig projectontwikkelaar spelen. Van de tien grootste kwamen er vier in opspraak. Het gaat om derivaten, een stoomboot, dubieuze investeringen en fraude.

De affaires hebben als rode draad: te veel ambitie, onvoldoende toezicht en weinig integriteitsbesef. Minister Spies (Binnenlandse Zaken, CDA) scherpte de regels aan en de Tweede Kamer komt met een parlementaire enquête.

De grote spelers zijn in opspraak, wat de vraag oproept: hoe gaat het er aan toe bij de kleinere? Nederland telt 52 corporaties met minder dan 500 woningen. Een daarvan is Vitaal Wonen, met 304 huurwoningen.

Ook Vitaal Wonen heeft véél ambitie. Bijna 90 jaar lang was de corporatie als Woningvereniging Limbricht actief in de dorpen Limbricht, Einighausen en Guttecoven. Sinds vorig jaar luidt de naam: Vitaal Wonen. De stichting investeert miljoenen in appartementen voor gehandicapten, senioren en topsporters, in medische centra en in een zwembad.

Hoe staat het met het onafhankelijk toezicht en het integriteitsbesef bij deze corporatie? Onderzoek in handelsregister en kadaster en gesprekken met betrokkenen leveren een zorgwekkend beeld op. Het blijkt niet moeilijk om problemen die zich bij Vestia of Rochdale voordeden, terug te vinden. Maar dan op een overzichtelijke schaal, zonder de abracadabra van derivaten.

Wat het toezicht betreft: Henk Ritzen (1947) is een langzittende toezichthouder in corporatieland. Een jongen van de streek. Kent iedereen en iedereen kent hem. Was actief in het CDA, is voorzitter van de toneelvereniging en vijftig jaar lid van de fanfare.

Sinds 1986 is hij bij de corporatie. Als zijn huidige termijn in 2017 afloopt 31 jaar. Ritzen overtreedt daarmee de regels van de vereniging van corporaties Aedes, waarvan Vitaal Wonen lid is. Twaalf jaar is voor Aedes sinds 2007 het maximum.

Waarom blijft Ritzen zitten?

In het hete kantoortje kijkt Ritzen van de ingehuurde pr-man naar het blaadje waarop de aanwijzingen van de pr-man staan. Dan zegt hij: „De laatste jaren is gewerkt aan een nieuwe visie: van wonen naar zorg en welzijn. We kregen in 2007 een jonge directeur. In het belang van de continuïteit ben ik gebleven.”

Toen Ritzen in 1986 begon, was dorpsgenoot Jos Philippen (1942) ook toezichthouder. Ze kennen elkaar een eeuwigheid. Philippen kreeg in 1991 de baan van directeur van de corporatie. Ritzen hield toezicht op zijn goede kennis. Dat die tegelijk met een ander bestuurslid in het onroerend goed zat en als directeur ook privé projectontwikkelaar speelde, was „misschien niet slim”, zegt Ritzen.

In 2005 wilde Philippen met pensioen. Hij schoof bij de raad van toezicht zijn zoon Noël (1975) naar voren. Die had geen ervaring, maar dat was geen probleem. Noël liep 1,5 jaar betaald stage en volgde in 2007 zijn vader op als directeur.

Ritzen: „We gaven die jongen een kans en daar hebben we geen spijt van. Gebeurt in het bedrijfsleven ook.” Waarom was er geen open vacature? „Bij sollicitanten moet je ook maar afwachten hoe ze het doen.”

De nieuwe directeur kreeg meteen een lening van 37.000 euro tegen 2,7 procent rente, voor een nieuwe auto. Na opmerkingen uit ‘Den Haag’ betaalde de directeur dit jaar terug. Huisvestingsgeld is niet bedoeld voor een goedkope autolening. Overigens betaalt Vitaal Wonen bovengemiddeld: de directeur en zijn enige parttime medewerkster kosten 206.808 euro, exclusief 23.113 euro onkosten (2011). Vitaal Wonen zegt hierover extern advies te hebben ingewonnen.

Net als zijn vader vindt Noël Philippen privé tijd voor projectontwikkeling. Hij investeerde ook in het bedrijf Domez dat via een website in zorg en woonruimte bemiddelt. Vitaal Wonen werkt samen met Domez. Dat dit bedrijf van zijn directeur is, wist Ritzen niet. „Hadden we wel willen weten.”

Ritzen wist wél dat Vitaal Wonen in 2008 een villa in het dorp kocht. De achtertuin van de villa grenst aan de achtertuin van oud-directeur Jos Philippen. Via de huisnotaris van Vitaal Wonen, Ron de Leeuw in Born, kocht een stroman van de corporatie de villa.

Binnen tien minuten werd een stuk tuin doorverkocht aan oud-directeur Philippen. Nog tien minuten later was Vitaal Wonen eigenaar van de villa. Na een opknapbeurt van 80.000 euro trok Henk Ritzen er in als huurder. De stroman kreeg vijf mille.

Ritzen kucht even, kijkt naar de pr-man en dan weer naar zijn blaadje. „Wij hadden een bouwplan voor twee bungalows naast de leegstaande villa. Die verpauperde. Om de leefbaarheid te verbeteren, hebben we de villa gekocht. Het bouwplan is helaas nooit doorgegaan. De stroman was er omdat we niet de hoofdprijs wilden betalen aan de verkoper.”

De raad van toezicht wist dat de tuin naar de oud-directeur ging en dat de voorzitter zou gaan huren. Ritzen schermt met taxatierapporten, die achteraf niet blijken te bestaan. Maar een corporatie die met drie ton huisvestingsgeld een villa koopt en opknapt voor een toezichthouder? „Ik was me er niet zo van bewust. Ik wilde gaan huren en ben toch niet zo’n tuinman.”

Het integriteitsbesef blijkt uit een tweede transactie. Directeur Noël Philippen sloot eind 2007 een miljoenendeal met het Landgraafse aannemersbedrijf Jongen, dochter van VolkerWessels. Vitaal Wonen kocht van Jongen grond in Sittard, waarop Jongen voor de corporatie een wooncomplex annex welnesscentrum bouwde. Zonder aanbesteding.

Na deze deal kreeg Noël Philippen privé van een dochterbedrijf van Jongen voor 72.000 euro een woonhuis met winkel in Sittard. Huisnotaris De Leeuw passeerde weer de akte. Philippen verkocht daarna het pand door aan een andere aannemer, Ron Habets. Hij doet het woningonderhoud voor Vitaal Wonen. Notaris De Leeuw verzorgde ook deze akte en zag dat Philippen nu opeens 256.000 euro voor het pand kreeg.

Op verzoek van Philippen liet de notaris dat bedrag weg uit de akte die hij naar het Kadaster stuurde. De notaris overtrad zo de Notariswet, die hem verplicht het bedrag te vermelden. De Leeuw: „Ik deed dat omdat Philippen mij dat vroeg. Hij wilde achterklap in het dorp voorkomen.”

Tot slot kocht Vitaal Wonen het pand voor bijna drie ton van Habets, met de verplichting om het door Habets te laten verbouwen.

Ritzen zucht en kijkt op zijn blaadje. „Dat de directeur er tussenzat wisten we niet. Maar ik wil vooral vooruit kijken”, leest hij voor. „We zijn toekomstgericht, transparant. We doen alles weloverwogen.”

Een directeur die verdient aan een vastgoedtransactie met zijn corporatie, een raad van toezicht die niet controleert, waarvan de voorzitter een huurvilla kreeg, en een notaris die bereid is de wet te overtreden.

Als Noël Philippen het resultaat van het onderzoek onder ogen krijgt, verwerpt hij de beschuldigingen. De villa is tegen marktprijs gekocht. Zijn vader betaalde een „economische prijs” voor de tuin en de voorzitter had nu eenmaal net woonruimte nodig. „Aan die andere transactie heb ik niet veel verdiend. Van mijn winst moet nog 120.000 euro af voor de aanleg van parkeerplaatsen.” Ze zijn tot nu toe niet aangelegd.

Even probeert Philippen nog een uitweg door te zeggen dat de raad van toezicht wist van zijn handeltje met de aannemers, maar dan geeft hij het op: „Ik had dat niet moeten doen. Moet ik mij nu melden bij de politie?”

Oud-directeur Jos Philippen weigerde een gesprek. Hij wilde enkel contact per e-mail, via de door Vitaal Wonen betaalde pr-man.