Teulings weet het altijd beter

Vandaag presenteerde het Centraal Planbureau de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s. Directeur Coen Teulings is dan even de belangrijkste man van Den Haag. Portret van een invloedrijk econoom met profileringsdrang. „Elke partij

heeft soms last van hem.”

Foto ANP

Coen Teulings is vandaag even de belangrijkste man van Den Haag. De directeur van het Centraal Planbureau presenteerde de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s. De 53-jarige Teulings liet zien welke partij financieel solide is en welke minder. En dat ruim twee weken voor de verkiezingen.

„De macht ligt bij de politici, maar hij heeft zeker invloed”, zegt collega-econoom Rick van der Ploeg. Volgens hem is het goed dat Teulings „een leuke vent is, maar erg eigenwijs”. Hij zal zich niet snel laten beïnvloeden door sputterende politici. „Coen weet het altijd beter, en meestal is dat ook wel zo. Veel economen hebben dat. Ik ook misschien wel een beetje”, aldus de voormalige PvdA-staatssecretaris.

Alle partijen in de Tweede Kamer, met uitzondering van de Partij voor de Dieren, hebben hun programma laten doorrekenen. Weken van besprekingen en onderhandelingen met economen van het CPB zijn er aan voorafgegaan. Vandaag schetste Teulings welke financiële consequenties de verschillende partijprogramma’s hebben. Wie is die invloedrijke econoom van PvdA-huize eigenlijk?

„Als je hem neerzet als een typische PvdA-econoom, schets je een grote karikatuur. Of hij last heeft van zijn PvdA-lidmaatschap? Ik denk dat je beter de vraag kunt stellen of de partij blij is met hem”, zegt zijn studiegenoot Hugo Keuzenkamp, tegenwoordig actief in de zorg. „Teulings is veel meer voorstander van marktprikkels, bijvoorbeeld in de zorg, dan PvdA-leider Diederik Samsom.”

Van der Ploeg noemt Teulings een politieke kameleon. „Hij is begonnen als communist, toen GroenLinks en nu is hij een rechtse PvdA’er. Zijn hart zit links, maar zijn hersens rechts.” Ook als econoom schuift hij volgens Van der Ploeg op. „Als lid van een onderwijscommissie wilde hij in de jaren negentig minder aandacht voor Keynes. Maar in de huidige discussie over bezuinigingen gaat hij nu meer de Keynesiaanse kant op.”

Ook de Tilburgse hoogleraar Lans Bovenberg, die veel wetenschappelijke artikelen met Teulings schreef, ziet in hem geen partijman. „Hij heeft goede contacten met het Internationaal Monetair Fonds, deelt standpunten van de economen daar. Dat zijn geen linkse jongens.”

Toch sprak de CPB-directeur zich eerder dit jaar enkele keren uit tegen het streven om het begrotingstekort hoe dan ook tot 3 procent te beperken. Dat is ook het standpunt van de PvdA. „Wat betreft de gematigde bezuinigingen zit hij dicht op de lijn van de PvdA, maar wat marktwerking betreft, kun je hem juist liberaal noemen. En hij heeft eerder ook positief geschreven over het poldermodel: dan zit je toch meer in de CDA-hoek.”

Volgens de CDA’er Bovenberg maakt Teulings deel uit van een klein groepje economen dat de harde wetenschap combineert met het politieke beleid. Dan gaat het om een handvol wetenschappers. „Zo iemand heb je nodig voor het CPB. Het instituut moet wetenschappelijk zijn om de reputatie hoog te houden, om onafhankelijk te zijn, tegelijkertijd moet het relevant zijn, zoals bij de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s. En dan heb je een vrije geest nodig zoals Coen. Elke partij heeft soms last van hem”, zegt Bovenberg.

Teulings is een kleinzoon van KVP’er Frans Teulings die begin jaren vijftig vicepremier was in het eerste kabinet-Drees. Als student was hij voorzitter van de studentenbeweging Actiegroep Economen. „Een groepje wereldverbeteraars dat zich vooral bezighield met de lesstof voor economiestudenten”, aldus studievriend Keuzenkamp. „We werden echt als een links clubje gezien.”

Na zijn studie werkte hij onder meer bij het ministerie van Sociale Zaken en als hoogleraar bij de Universiteit van Amsterdam (UvA). Voorafgaand aan zijn benoeming bij het CPB in 2006 was hij directeur van SEO Economisch Onderzoek, een bureau gelieerd aan de UvA.

In Den Haag willen weinig mensen geciteerd worden over Teulings: dat zou afbreuk doen aan zijn onafhankelijke positie. En een link zou snel gelegd zijn met de verschijning van de doorrekening Keuzes in Kaart vandaag.

Politici zeggen veel respect voor Teulings te hebben als econoom. Ook al maakte hij in Den Haag weinig nieuwe vrienden toen hij samen met de Franse econoom Jean Pisani-Ferry een pleidooi hield tegen al te grote bezuinigingen in Europa.

Het artikel verscheen eind februari op de website van de Financial Times. Drie weken later kwam het CPB met cijfers over het te verwachten begrotingstekort in 2013. Daar wachtte heel politiek Den Haag op en ze waren de aanzet voor de Catshuisbesprekingen die tot extra bezuinigingen moesten leiden.

Door zo’n stuk te publiceren, wekte Teulings volgens een ingewijde de indruk de PvdA en SP in het bezuinigingsdebat gelijk te geven. „Ook al ging zijn artikel niet specifiek over Nederland, het geeft wel ruis. Zo’n opstelling valt gewoon lastig te combineren met het geven van een neutraal advies.”

Ook zijn expliciete pleidooi voor de beperking van de hypotheekrenteaftrek viel bij VVD en CDA niet in goede aarde; het kabinet had immers al zijn veto over mogelijke hervormingen op de woningmarkt uitgesproken.

„Door vaak de publiciteit te halen met gevoelige politieke onderwerpen, zoals hij doet, zoek je de randen op en word je kwetsbaar voor politieke spelletjes”, zegt een ambtenaar. Teulings’ profileringsdrang mag volgens hem best wat minder.

Ook kunnen Teulings en zijn CPB door de timing van bepaalde publicaties op de nodige argwaan rekenen binnen „het rechtse spectrum” van de politiek, zegt een Kamerlid. Op 14 juni verscheen bijvoorbeeld de ‘juniraming’, waarin de gevolgen van het begrotingsakkoord werden becijferd. Daarbij ging het om de extra bezuinigingen, waartoe de zogenoemde Kun- duzcoalitie had besloten. „En vijf dagen later komt het CPB met een studie, waaruit blijkt dat het eigenlijk helemaal niet nodig is dat er zoveel wordt bezuinigd.” Bij Financiën heeft dit tot de nodige wrevel geleid.

In die periode baart Teulings ook opzien bij de topambtenaren die samen de Studiegroep Begrotingsruimte vormen en een pleidooi houden voor 20 miljard extra bezuinigen tot 2017. Maar hun advies is voor het eerst in veertig jaar verdeeld: „de directeur CPB” vindt 15 miljard euro bezuinigen voldoende en laat dat in een uitgebreide voetnoot weten. Gevolg: de discussie spitst zich vooral toe op de verdeeldheid. „Eenduidigheid is dan natuurlijk van groot belang voor het advies. Nu heeft het nauwelijks een rol gespeeld in de discussie”, zegt een betrokkene.

Toch krijgt Teulings binnen de Kamer ook steun voor zijn uitgesproken ideeën. „Zijn uitlatingen vind ik allemaal nog wel binnen de gebruikelijke marges”, zegt een politicus. „Een CPB-directeur hoort af en toe de voorpagina te halen met iets waar niet iedereen het mee eens is. Af en toe mag het best schuren in Den Haag.”

Ook volgens PvdA-econoom Rick van der Ploeg is het alleen maar goed dat een directeur van het CPB weerstand oproept. Hij wil geen buikspreekpop. „Je wilt iemand hebben die politici af en toe een spiegel voorhoudt. Nederland mag blij zijn dat we dit soort mensen hebben: hij kan bij IMF of OESO het viervoudige verdienen. En dan mag je hier ook nog af en toe de kop-van-jut spelen.”

Hoogleraar Bovenberg ziet Teulings niet als een provocateur, ook al vent hij zijn soms politiek gevoelige ideeën graag uit. „Als je iets wil toevoegen aan de discussie, moet je met nieuwe, opvallende informatie komen. En Teulings wil zeker invloed uitoefenen. Zoals veel economen wil ook hij de wereld beter maken.”

Volgend jaar wordt de vraag actueel of de uitgesproken standpunten van Teulings een herbenoeming in de weg zullen staan. Dan is hij zeven jaar de baas bij het CPB en kan de minister van Economische Zaken hem in het kabinet voordragen voor herbenoeming.

Ondanks de bestaande ergernissen ligt een politieke blokkade niet voor de hand. Daarvoor zijn Teulings’ kwaliteiten als econoom te groot. En daarvoor ligt een blokkade – bij de benoeming van een directeur van een onafhankelijk instituut – politiek te gevoelig.

Kijk maar naar Alex Brenninkmeijer, de Nationale Ombudsman, zegt een betrokkene. Die had menig politicus in het harnas gejaagd, maar kreeg vorig jaar ruime steun voor zijn herbenoeming. Als Teulings verder wil, kan het nog even blijven ‘schuren’ in Den Haag.