Angsten en idealen

Toch wel een verhelderend verkiezingsweekend. Het RTL-premiersdebat en de congressen van VVD en D66 maakten duidelijk dat VVD en PVV bouwen op vrees voor Europa, potverteren en misdaad, terwijl PvdA en D66 kiezers zoeken met ‘eerlijke’ verhalen, moeilijke keuzes en optimisme. Allebei strategieën met risico’s.

In zo’n tv-debat is het razend lastig drie samenhangende zinnen uit te spreken voordat een concurrent of de spelleider stoort. Voor Mark Rutte mooi gepland dat hij zijn campagne een dag eerder kon beginnen met een goed uitgedachte toespraak.

Het werd een peptalk, soepel rondlopend, zonder papier. Wij of de socialisten – het kabinet-Den Uyl, huiver. Roemer en Samsom en GroenLinks op één hoop, zonder namen te noemen. Knap in zijn soort, maar de VVD-leider greep de kans niet om zijn Nederland te schetsen, iets verdiepends over Europa te zeggen, en twee zinnen over het gedoogexperiment.

Verantwoording afleggen is in de politiek geen luxe. Ruttes verdediging van een beetje Europa – 300.000 banen in de Rotterdamse haven – kwam pas tot leven onder druk van een bijtende Wilders. De PVV-voorman had weinig nieuwe trucs – „De euro is geen geld, hij kost geld”.

Het was dát soort electoraal gevlooi waar PvdA-voorman Samsom boven ging staan. Hij is de laatste weken het meest gegroeid: feitenkennis, gepaard aan dosering van slagzinnen en energie. Erkennen dat de vraagstukken lastig zijn, maar een sociaal alternatief beloven. Voor een meerderheid van de kijkers was hij de beste gisteravond.

Ook SP-kopstuk Roemer kon gisteren niet afdoende terugslaan op het punt van financiële degelijkheid in afwachting van de CPB-doorrekening van de programma’s. Die kwam vanmorgen. Het zal nu even over de financiële rapportcijfers gaan. Maar wat gloort is een strijd tussen idealen en angstbeelden. De nieuwe tweedeling. En straks allemaal samen regeren?

Marc Chavannes, politiek columnist van NRC, schrijft tot de verkiezingen een wisselcolumn met Rosanne Hertzberger.