'Mijn stem en buitenkant blijven altijd rustig'

Na 41 jaar televisie en radio neemt de immer vriendelijke presentatrice Maartje van Weegen komende week afscheid.

‘Je moet weggaan als je denkt dat nog een paar mensen het jammer vinden. Daarom hou ik er nu mee op, terwijl er verder geen reden voor is. Ik ben niet te oud, het programma blijft bestaan, ik ga niet iets anders doen. Ik wil alleen een beetje Italiaans gaan doen. En piano spelen. Mijn intuïtie zei me dat dit een goed moment was.”

Na éénenveertig jaar televisie en radio neemt presentatrice Maartje van Weegen (61) komende week afscheid. Voor velen is Van Weegen het gezicht van het televisienieuws, van koninklijke begrafenissen en huwelijken en andere historische gebeurtenissen. Een betrouwbaar, vertrouwd, vriendelijk, menselijk gezicht, een populaire, immer goed voorbereide vakvrouw.

Met televisie stopte Van Weegen al vijf jaar geleden, sindsdien heeft zij het AVRO-programma De Klassieken op Radio 4. Haar laatste tv-functie was ‘correspondent Koninklijk Huis’ voor de NOS. Van Weegen: „Het is een lastige functie want je kunt de familie niet even bellen om te vragen of iets klopt. Iedere week stond wel in de roddelbladen dat prinses Máxima zwanger was. Dominee Carel ter Linden zei: ‘Maria altijd maagd, Máxima altijd zwanger”. Maar hoe check je zoiets? En wat moet je ermee?

Van Weegen kreeg kritiek dat ze te lief was voor de koninklijke familie. Dat ze heikele kwesties uit de weg ging. Van Weegen: „Je houdt altijd de indruk dat je in dienst bent van het koningshuis. Maar ja, de geïnterviewde moeten niet boos worden of gaan huilen, want dan is het interview mislukt. Het is altijd precair in tv-interviews hoe ver je kan gaan. Ik zie bij de koninklijke familie wel de wil om voor de dag te komen als echte mensen. Het is geen toneelstukje. Maar ze zijn gebonden. Toen ik bijvoorbeeld vroeg aan koningin Beatrix wat haar favoriete werkbezoek was, zag ik op haar voorhoofd de gedachte: ‘Ja, als ik nu de ziekenhuizen noem, heb ik misschien de boeren weer beledigd’. Zij moet de koningin voor alle mensen zijn, en met het uitspreken van voorkeuren sluit zij per definitie mensen buiten. De belangen zijn groot, er hangt veel af van hun antwoorden, dus ze zijn voorzichtig. Dat is overigens niet anders bij bijvoorbeeld CEO’s van grote bedrijven. Bij Het Capitool zag ik zo’n CEO ook wel eens denken: ‘Als ik hier nu antwoord op geef, zakt morgen de AEX een paar punten’.”

„De magie moet in stand blijven. Dat wil het publiek ook graag. Er hangt altijd iets mystieks rond het koningshuis. Voor mij was het ook niet gewoon om bijvoorbeeld op Soestdijk te wachten. Stond mijn lelijke eend weer voor de paleistrap geparkeerd.” En die magie straalde ook uit op Van Weegen zelf, zodat onderdanen langs de route ook háár naam scandeerden. De magie werkt ook tijdens dit interview: doordat het vriendelijke gezicht, het korte, keurig gekapte haar en het mantelpakje zo overbekend zijn, is het net alsof Van Weegen niet van deze werkelijkheid is. Net als de koningin.

Legendarisch is Van Weegens interview met prinses Juliana en prins Bernhard uit 1987. De oud-koningin liet zich van een onverwacht woeste kant zien, met haar vuistje op tafel slaand en fulminerend tegen protocol en onzinverhalen, terwijl de prins in zijn pijp lachte, alsof hij dacht: ‘Och, mammie laat zich weer eens gaan’. Van Weegen: „Latere commentatoren schreven dat dit interview een bewijs was dat Juliana gaga was. Maar dat is helemaal niet waar. Ik sprak een vrouw die heel goed op de hoogte was, het nieuws op de voet volgde en vol opinies zat. Ze vond het wel aardig om je steeds op het verkeerde been te zetten. Ze was ongeremd, ontregelend. Ik ben me er toen niet zo bewust van geweest dat ik iets bijzonders meemaakte, ik zat daar toch vooral onbevangen te zijn. De hofhouding, die vanaf de zijlijn meekeek, zei na afloop: ‘Zo zijn ze’.”

Televisie was voor Maartje van Weegen nooit ver weg. Zij groeide op in tv-dorp Bussum als dochter van een bankwerker. „Mijn moeder nam mij achter op de fiets mee naar de Irenestudio’s om te kijken naar de tv-sterren die naar buiten kwamen, Ali Tralie, Pipo. Die laatste herkenden wij niet omdat hij niet geschminkt was.” Na de MULO kwam ze bij een tv-productiebedrijf terecht, waar ze op haar 21ste werd gespot door mensen van de KRO. „Ze zagen me daar gewoon rondlopen. Blijkbaar was ik wel leuk”. Zij deed een paar jaar het hobbyprogramma Studio Vrij – anderhalf uur op prime time – en daarna het spelletjesprogramma Cijfers & Letters. „Mijn moeder, ze is nu overleden, heeft altijd mijn eerste tv-jasje bewaard. Bruin met zwart geruit, niet eens zo gedateerd. Misschien moet ik het aan het Instituut voor Beeld & Geluid schenken.”

In 1984 probeerde de NOS een nieuwe journaalvorm uit: het Half 6 Journaal, bedoeld om mensen die net uit hun werk kwamen snel bij te praten. Dat journaal introduceerde Amerikaanse nieuwigheden die nu gewoon zijn: Van Weegen bleef als anchor de hele week zitten, ze presenteerde niet alleen, maar bereidde de uitzending ook zelf voor. Verder deed ze een gesprek in de studio. Het Half 6 Journaal was haar doorbraak. Van Weegen: „Ik hou ervan om nieuwe programma’s op te zetten. Dat gold voor het Half 6 Journaal, maar ook voor NOS Laat en De Klassieken.” Van Weegen stapte na een paar jaar over naar het 8 Uur Journaal, week op week af, afgewisseld door Joop van Zijl: „Als ik presenteerde, stopte de redactie er altijd één item meer in dan in de journaals van Joop. Omdat ik sneller sprak dan hij.”

Van Weegen had bijna haar eigen talkshow gehad. „Dat had Joop van den Ende bedacht. Ik zag er niets in, maar hij kan nogal overredend zijn. Als Joop je vertelt dat je iets kan, dan ga je vanzelf geloven dat dat ook zo is.” De talkshow zou aanvankelijk worden uitgezonden door de KRO, maar Van den Ende wilde in 1989 zijn eigen tv-zender beginnen, TV 10, en Van Weegen wilde niet mee. „Ik weet niet waarom. Ik wilde bij de publieke omroep blijven.”

Sinds 2006 presenteert Van Weegen De Klassieken, het lichte programma voor klassieke muziek, iedere werkochtend op Radio 4. Mede omdat haar naam staat voor toegankelijk en breed, is dit programma een groot succes, met gemiddeld honderdduizend luisteraars, ver boven het gemiddelde van Radio 4. Van Weegen: „We willen de liefhebbers, die bij wijze van spreken alle brieven van Mozart van buiten kennen, niet wegjagen, maar we proberen ook nieuwe luisteraars te winnen voor klassieke muziek.”

Vooral in het begin kwam daar kritiek op. Van Weegen: „De intellectuelen onder leiding van Henk Hofland ergeren zich eraan dat we delen uit grotere werken draaien, en niet het hele werk. En dat ik iets tussendoor vertel. Maar het is een ochtendprogramma, dan moet je niet met zware muziek komen. Intellectuelen willen op Radio 4 alleen de cd’s horen die ze zelf in de kast hebben staan. Dan moeten ze die cd’s zelf opzetten.”

Kritiek vindt Van Weegen heel moeilijk. „Er zijn altijd mensen die je haten, dat hoort bij televisiewerk. Als je leest wat voor vreselijks ze bijvoorbeeld over Mart Smeets schrijven: het is jammer dat zijn moeder hem gebaard heeft. Verschrikkelijk vind ik dat. Het went nooit. Na de moord op Pim Fortuyn kreeg ik bewaking. Omdat ik bij de ‘linkse’ publieke omroep hoor, vonden de Fortuynaanhangers dat ik het gedaan had. Bedreigingen, scheldpartijen, dat kun je verwachten uit die hoek. Maar dat de zogenaamde elite zich ook grof tegen mij uitviel, dat viel me tegen. Geen doodsbedreigingen, maar toch.”

Komende vrijdag presenteert zij haar laatste uitzending live vanuit een uitverkocht Concertgebouw, omringd door haar favoriete musici, politici en collega’s. De inhoud van de grootse afscheidsshow wordt voor haar geheim gehouden. En Van Weegen houdt niet zo van verrassingen. „Ik vroeg: wat moet ik aan, een jurk of een broek? Toch relevant voor het plaatsen van mijn microfoonzender. Maar ze willen me niets vertellen. Ik word daar zenuwachtig van. Afgezien van 9/11, ‘Saddam Hoessein’ en ‘Pim Fortuyn vermoord’ doe ik nooit iets onvoorbereid.”

Opmerkelijke uitspraak; de kijkers improviserend door een ongewisse uitzending heen loodsen, is juist een van haar sterke punten. Van Weegen presenteerde het journaal en verschillende actualiteitenprogramma’s, maar zij is toch vooral bekend als presentator bij groot nieuws. Als er iets gebeurde waardoor de wereld op zijn grondvesten schudde, zat op tv Maartje van Weegen als rots in de branding. Van Weegen: „Bij de dood van Juliana kwam ik net van Schiphol. Ik landde om drie uur en twee uur later moest ik er zijn. Toen Saddam Hoessein was gevonden, had ik net hardgelopen en was mijn haar nog nat.”

Het presenteren van groot nieuws vraagt om speciale vaardigheden. Meestal komen de aanvullende berichten pas binnen terwijl de uitzending al is begonnen. „Soms bonst mijn hart zo hard dat ik bang ben dat iedereen het kan horen, maar mijn stem en mijn buitenkant blijven altijd rustig. Verder: hersens bij elkaar houden, snel kunnen schakelen en ondertussen goed in de gaten houden wat de eindredacteur allemaal voor aanwijzingen in het oortje geeft. Moest ik bijvoorbeeld bij de arrestatie van Saddam Hoessein de studiogast vriendelijk doch dringend onderbreken omdat Paul Bremer III in Bagdad „Ladies and gentlemen, we got him!” ging roepen. Het zijn wel de allerleukste uitzendingen, iedereen kijkt, iedereen wil weten wat er op dat moment gebeurt.”

„Laatst deed ik mee aan de documentaire Nederland valt aan, waarin de politionele acties in Indonesië uit de jaren veertig als nieuwsuitzending worden gebracht. Vooraf zei ik tegen regisseur Ad van Liempt: ‘Laat je wel de hele tijd ‘20 juli 1947’ in beeld staan? Anders denken de kijkers dat het echt is en dan schrikken ze zich dood’. Als Maartje zegt dat het oorlog is, dan is het ook oorlog.”

De Klassieken (AVRO): afscheid van Maartje van Weegen.Vrijdag, Radio 4 , 09.00-12.00 uur.