Euthanasie: Britse huisdieren krijgen betere behandeling

De verlamde Tony Nicklinson wilde dood. Maar rechter en politiek stonden geen hulp toe. De Britten houden er een dubbele moraal op na over euthanasie, schrijft Hieke Jippes.

De eerste keer dat Tony Nicklinson, een voormalig rugbyspeler die afgelopen woensdag op 58-jarige leeftijd overleed, het bewustzijn van de Britten binnendrong, was bij een radio-interview voor de BBC, nu een paar jaar geleden. Jane sprak, Tony – op de achtergrond – huilde. Nee, loeide in onmacht. Deze boom van een man kreeg in 2005 een bijna fatale beroerte tijdens een zakenreis naar Athene. Hij overleed er niet aan, maar zijn lichaam liet het wel afweten, op oogbewegingen na. Zijn geest bleef helder. Nicklinson vond zijn bestaan zo mensonwaardig en onleefbaar dat hij een beroep deed op de publieke opinie – en daarmee de wetgevers en de rechtspraak – om hem hulp toe te staan bij het beëindigen van zijn leven, zonder dat de helper – een arts of een ander – daarvoor zou worden vervolgd.

Nicklinson had hoop geput uit de zaak van Debbie Purdy, een patiënte met multiple sclerose. Al jaren was het standpunt van de overheid onbeweeglijk ten aanzien van euthanasie, hulp bij euthanasie of hulp bij zelfdoding. Maar Purdy wist bij het Openbaar Ministerie de belofte af te dwingen dat haar echtgenoot niet vervolgd zou worden als hij haar – op een moment waarop haar ziekte ondraaglijk zou worden – zou assisteren in het verkrijgen van een zachte dood. Dat wil zeggen: hij zou niet worden opgepakt en vervolgd als hij haar zou helpen naar Zwitserland te reizen, waar zij bij een organisatie als Dignitas zelf een dodelijke dosis gif kan innemen.

Maar Tony Nicklinson kon niets meer zelf en had voor de dodelijke slok of prik de hulp van een ander nodig. Zijn vrouw kon en wilde niet, zijn arts zou strafbaar zijn geweest voor moord of doodslag. Daarom was Nicklinsons enige hoop die op de publieke opinie en op de rechter. Geen van die twee wegen heeft concreet iets opgeleverd. Het hooggerechtshof verwees op 12 augustus jongstleden naar de wetgever en zei dat het parlement zo’n ingrijpende wetswijziging maar moest aanpakken. Het zou niet op de weg van de rechter liggen om zoiets basaals via jurisprudentie te veranderen.

Die conclusie is in Nederlandse ogen aanvechtbaar. Precies die weg, die via de jurisprudentie in zaken waar artsen in de jaren zeventig en tachtig wél hun nek uitstaken en hun uitzichtloos zieke, ondraaglijk lijdende patiënten te hulp schoten en door de rechter niet veroordeeld werden, heeft destijds in Nederland juist wel een wettelijke regeling in gang gezet. De High Court durft die weg kennelijk niet te gaan en laat daarmee degenen die langdurig lijden en een mogelijk vreselijke dood niet wensen opnieuw in de steek.

Nu Nicklinson, naar het lijkt door een combinatie van psychische uitputting, hongerstaken en een longinfectie, acht dagen na de rechterlijke uitspraak een ‘natuurlijke dood’ is gestorven, zijn de reacties voorspelbaar. De pro-lifelobby komt met het argument van het hellend vlak: wetswijziging die euthanasie of hulp bij zelfdoding zou toestaan, zou de kwetsbaren in de samenleving onder druk zetten. De medisch ethicus die de Anglicaanse bisschoppen adviseert, zei woensdag in The Daily Telegraph dat jaarlijks in Engeland 300.000 merendeels oudere mensen mishandeld worden, vaak door hun familieleden. Het is volgens hem naïef om te denken dat kwetsbare ouderen, invaliden of zieken bij wetswijziging geen gevaar zouden lopen om onder dwang ‘vrijwillig’ uit het leven te stappen.

Op de BBC hoorde ik eerder iemand uit deze hoek beweren dat ouderen in Nederland massaal het land verlaten uit angst om zeep geholpen te worden.

Tegenover de kongsi van religieuze leiders en gehandicapten staan de activisten voor euthanasie en zelfbeschikking machteloos. Zij krijgen veel sympathie, maar het onderwerp blijft taboe in de Britse samenleving. De medische beroepsgroep geeft hoog op van palliatieve zorg, die euthanasie overbodig zou maken, maar dat argument komt hen goed uit omdat de arts dan geen inspraak van een zelfbeschikkende patiënt of diens familie hoeft te dulden.

Wie zijn eigen lot wil regelen is in het Britse systeem afhankelijk van een bevriende arts of veearts. Of van het geheim opererende zelfhulpcircuit, waarbij flesjes nembutal uit Zuidoost-Azië, Mexico of Peru worden gesmokkeld, dan wel helium uit de feestballonnenwinkel, middels een goed dichtgetrokken ovenzak ingeademd, voor een relatief snelle dood zorgen. Maar ook die methode bevoordeelt de welgestelden en mondigen. Zoals zo vaak in de Engelse samenleving mag het establishment zijn afkeer van de ‘slippery slope’ belijden, maar regelt het uiteindelijk de zaken voor zichzelf.

Ondanks deze opwelling van sympathie verwachten ethici niet dat het tot wetswijziging zal leiden, ook al ligt er in het Hogerhuis een voorstel daartoe. Geen parlementariër die bij de verkiezingen zijn zetel wil behouden, zal zo’n wetswijziging in het Lagerhuis durven voorstellen.

Om te verwoorden hoe erg dat is, grepen lezers van de kranten gisteren naar de vertrouwde parallel met dieren: „Ik zou vervolgd worden als ik mijn huisdier in zo’n situatie (als Tony Nicklinson) aan zijn lot zou overlaten.” Met als terechte toevoeging: „Wat een dubbele standaard.”

Hieke Jippes is voormalig NRC-correspondent in Groot-Brittannië.