Chaos

Tijdens het lijsttrekkersdebat op tv, afgelopen woensdag, werd meteen duidelijk wat het grote thema van deze verkiezingen wordt. Chaos. Te veel partijen, te veel posities, te veel politiek ook. Er viel al snel geen touw meer aan vast te knopen.

De aanwezige lijsttrekkers mochten eerst hun vakantiekiekjes laten zien en daarna een filmfragment over wat hen inspireerde. Het contrast was een beetje groot: mannen in korte broek en daarna de menigte uitzinnige Duitsers bij de val van de Muur; een gezapig Hollands gezinnetje op een terras en daarna de door God verlaten Chinese student die in zijn eentje de tanks op het Plein van de Hemelse Vrede weerstaat. Hero Brinkman, die van de censuur en de intimidatie, noemde Nelson Mandela als lichtend voorbeeld.

Sybrand Buma van het CDA probeerde nog iets te zeggen over de nieuwe gemeenschapsmoraal die hem voor ogen stond, maar werd telkens afgekapt door debatleider Dominique van der Heyde, een journalist die botheid met scherpte verwart. Zij wilde het duidelijk hebben over zaken die echt belangrijk waren. Hoe zat het nou met de langstudeerboete?

De thuisblijvers hadden gelijk. Je kunt beter onzichtbaar zijn dan er in zo’n kippenhok proberen bovenuit te komen. De totale aanwezigheid van Alexander Pechtold kost zijn partij inmiddels wekelijks een zetel.

Aan alles was te zien dat we behalve een economische ook een politieke crisis beleven. Eerst was er een kabinet met een meerderheid van niks, dat zichzelf hopeloos overschreeuwde. Niets wijst erop dat het volgende beter zal worden. Juist nu zijn kiezers doorhebben dat Wilders probeert te scoren met idiote voorstellen, beginnen andere partijen hem gretig te kopiëren. Ik doe een greep.

GroenLinks komt met een wetsvoorstel waarin restaurants gedwongen worden gratis kraanwater aan hun klanten te schenken, D66 wil van iedereen ongevraagd een orgaandonor maken, in Amsterdam ijveren de PvdA en de VVD voor bestraffing van mannen die op straat naar vrouwen fluiten/sissen, de minister-president belooft werkende Nederlanders persoonlijk duizend euro smartengeld. En Brinkman stelt een tweejarig ontslagverbod voor, terwijl hij pleit voor een kleinere overheid. Als het je als politicus niet lukt de Nederlandse bevolking tot sociale bevlogenheid te bewegen, dan ga je je achterban maar kietelen met onhaalbare voorstellen. Die wetten komen er natuurlijk niet – waarna iedereen nog ontevredener is.

Andersom werkt het net zo: ferme voorstellen die niet goed vallen, moeten zo snel mogelijk weer worden teruggedraaid – de forensentaks, de langstudeerboete, het zijn de andere partijen die dat hebben afgedwongen. Uiteindelijk zijn het ook weer die andere partijen die ervoor zorgen dat de wet niet wordt afgeblazen, want regeren is compromissen sluiten. Waarna iedereen nóg ontevredener is.

Het probleem is dat, met de huidige versnippering van het politieke landschap, iedereen zich scherp wil profileren bij zijn specifieke achterban, waardoor coalitievorming steeds lastiger wordt. Samenwerken betekent dan alleen nog maar het sluiten van compromissen – in de ogen van de opgegeilde kiezer een vorm van verraad.

Wedden dat het bij de verkiezingen hierna opnieuw over de weigerambtenaar gaat?

Dat er nu alweer verkiezingen zijn is jammerlijk – maar de afgang van het vorige kabinet lijkt alweer vergeten. Het falen van de democratie wordt voorgesteld als het feest van de democratie. Door politici allereerst, die voor de zoveelste keer een beter Nederland beloven, maar nu echt – maar ook door de media, die zich met blinde gretigheid op het politieke spel storten. Was Rutte te lang onzichtbaar? Wie heeft die langstudeerboete en de forensentaks nu eigenlijk bedacht? Is Roemer onzeker of juist slim?

De komende weken krijgen we te veel debatten met te veel politici op te veel zenders. Nergens zal men zichzelf overstijgen. Niemand die er mee zit. De Volkskrant heeft al een extra columnist aangetrokken om de verschillende strategische handigheidjes van de partijen aan de lezer uit te leggen. Jack de Vries is alweer alomtegenwoordig. „Zes lijsttrekkers, zes gasthoofdredacteuren!” kopte De Telegraaf deze week.

Niet doen.

Uiteindelijk zal het land even onregeerbaar blijken als twee jaar geleden. Het is namelijk geen feest, het is crisis.