Zwarte arbeiders contra ANC

Mijnwerkers zijn geduchte tegenstanders voor machthebbers, waar ook ter wereld. Mijnwerkers kunnen regimes maken of breken. Ook in Zuid-Afrika, waar een grote platinamijn na een week van geweld en tientallen doden moest inbinden. Dat gebeurde in Marikana waar eigenaar Lonmin dinsdag tot het besef kwam dat het aan de ‘wilde stakers’ tegemoet moest komen. Het management concludeerde dat het dit arbeidsconflict wel eens zou kunnen verliezen.

Lonmin gokte eerst op de politie en de Nationale Unie van Mijnwerkers (NUM). Maar ook deze regeringsgetrouwe bond kon de stakers niet isoleren. De radicale Association of Mineworkers and Construction Union (AMCU), die de looneisen van de arbeiders wel steunde, was te sterk.

Overal zou zo’n krachtmeting belangrijk zijn. Maar in Zuid-Afrika is er nog meer aan de hand. Marikana heeft repercussies voor het politieke establishment van het ANC dat al achttien jaar onbetwist aan de macht is. De vakbondsstrijd bij de mijn kan uitmonden in een politiek gevecht om de corporatistische eenpartijstaat die het land dreigt te worden.

Ooit was het ANC een suprapolitiek symbool, gepersonifieerd door Mandela. Het verenigde een breed spectrum: van blanke communisten tot zwarte christenen. Nu is het een apparaat dat door één motief bijeen wordt gehouden: politiek machtsbehoud. Dat voormalig anti-apartheidsactivist en arbeidersvoorman Cyril Ramaphosa grootaandeelhouder is van Lonmin symboliseert die verwevenheid.

Het arbeidsconflict in Marikana is dus een vorm van normalisering. De klassenstrijd wordt nu ook buiten en tégen het ANC uitgevochten, omdat de partij en haar mantelorganisaties bolwerken van de ‘bazen’ worden gevonden. Ware het niet dat door de radicalisering van de mijnwerkers ook sentimenten komen bovendrijven die het Zuid-Afrika van ná de apartheid in het hart kunnen raken. Zo probeert de geroyeerde ANC-jeugdleider Julius Malema in Marikana de strijd etnisch uit te buiten door de raciale tegenstellingen tussen blank en zwart of de tribale tussen Zulu’s en Xhosa’s te benadrukken.

ANC-president Zuma weet zich geen raad. Marikana is een van de grootste uitdagingen sinds het afscheid van Mandela. De partij heeft de afgelopen decennia stilgestaan. Het kan zich nu niet meer louter op haar verleden beroepen en moet een gewone partij willen worden.