Breivik gaat niet in beroep - rechter: dader had geen psychose

De massamoordenaar maakt extreemrechtse gebaren na aankomst in de rechtszaal. Onder grote belangstelling bespreekt de rechter vandaag het vonnis. Foto Reuters / NTB

Anders Breivik, vandaag veroordeeld tot 21 jaar gevangenisstraf, lijdt aan een persoonlijkheidsstoornis. Er is echter geen sprake (geweest) van een psychiatrische psychose of schizofrenie bij de moordenaar. Dat zei de rechter vanmiddag, waarna Breivik liet weten niet in beroep te gaan.

In de urenlange verklaring legde Wenche Elizabeth Arntzen, een van de vijf rechters die tot het vonnis kwamen, vanmiddag uit waarom de massamoordenaar niet ontoerekeningsvatbaar is verklaard:

“De Rekenkamer is van oordeel dat Breivik een persoonlijkheidsstoornis, narcistische en antisociale kenmerken heeft. De verdachte toonde geen symptomen die duiden op een psychose of schizofrenie.”

Breivik gaat niet in beroep

Update 17:55: Breivik heeft in de rechtbank laten weten niet in hoger beroep te zullen gaan. Hij neemt deze beslissing omdat dit de rechtbank alleen maar zou ‘legitimeren’.

Hij voegde daar wel aan toe dat hij zijn excuses wil aanbieden aan ‘militanten nationalisten’, dat hij niet meer mensen heeft omgebracht. De aanklagers gaan nog in beraad of zij een beroep zullen aantekenen.

Omstreden oordeel van diverse psychiaters

De vraag of Breivik wel of niet de stempel ‘ontoerekeningsvatbaar’ zou krijgen is de laatste maanden omstreden geweest. De aanklagers eisten dat Breivik ontoerekeningsvatbaar zou worden verklaard. In het slotpleidooi zei aanklager Svein Holden in juni dat er niet kan worden uitgesloten dat Breivik niet psychotisch was tijdens de massamoord op 22 juli vorig jaar. De aanklagers Holen en Inga Bejer Engh vroegen daarom om psychiatrische zorg, en niet om een gevangenisstraf.

In het oordeel tussen wel of niet toerekeningsvatbaar moest de rechtbank kiezen tussen twee rapporten waarin de ene psychiater hem tijdens zijn daad psychotisch en schizofreen vond en de ander hem op dat moment psychisch wel normaal vond functioneren. Toerekenbaarheid gaat juridisch over de vraag of de verdachte op het moment van zijn daad zelfstandig zijn wil kon bepalen.

Oordeel dat Breivik lijdt aan paranoïde schizofrenie zwaar bekritiseerd

De psychiaters Torgeir Husby en Synne Sørhe oordeelden dat Breivik ontoerekeningsvatbaar is omdat hij zou lijden aan paranoïde schizofrenie. Maar dat rapport werd zwaar bekritiseerd, omdat ze geen kennis zouden hebben van de terminologie die extreemrechts hanteert en Breiviks politieke verklaringen onterecht zouden hebben geïnterpreteerd als symptomen van schizofrenie.

Naar aanleiding van die kritiek gaf de rechter opdracht tot een tweede onderzoek naar de geestelijke gesteldheid van Breivik door andere psychiaters. Die kwamen tot de conclusie dat Breivik wel toerekeningsvatbaar is en dus een celstraf opgelegd kan krijgen. Husby en Sørhe verklaarden in juni in de rechtszaal echter bij hun oorspronkelijke oordeel te blijven.

Hoe wordt bepaald of een verdachte wel of niet toerekeningsvatbaar is, dat wordt uitgebreid uitgelegd door NRC-redacteur Folkert Jensma.