Gezocht: ja, wie eigenlijk?

Verkiezingen zijn een grote openbare sollicitatieprocedure. Alleen ontbreekt de functiebeschrijving, is er geen duidelijke profielschets en is niet bekend wie naar welke functie solliciteert. Geen enkel recruitmentbureau zou op basis daarvan een keuze durven maken. Waarom doen we dat wel als het om de belangrijkste ambten van Nederland gaat?

Natuurlijk, het gaat bij verkiezingen ook om ideeën. Om de vraag welke kant we op willen met Nederland. Maar we stemmen op mensen. Zij zijn het gezicht van die abstracties en het succes om deze in de praktijk te brengen hangt voor een groot deel van hen af.

De komende weken zal het optreden van de lijsttrekkers tot in detail worden geanalyseerd. Iedere aarzeling, iedere verspreking en ieder zweetdruppeltje zal breed worden uitgemeten. Van ieder debat zal worden bepaald wie de winnaar en wie de verliezer is. Maar zijn die debatwinnaars ook automatisch de kandidaten naar wie we op zoek zijn?

Ja, een oppositieleider moet een rasdebater zijn die het kabinet scherp onder vuur kan nemen. Van een minister-president mag ook worden verwacht dat hij premier kan zijn van alle Nederlanders, dat hij Nederland kan vertegenwoordigen op het internationale toneel en dat hij leiding kan geven aan een kabinet. Dat vraagt om meer competenties dan debatteren alleen.

Helaas weten we niet of degene op wie we stemmen premier, minister of Kamerlid wordt. In 2010 stemden veel mensen op de PvdA, omdat ze in Job Cohen een ideale premier zagen. Hij kwam een zetel tekort en moest in de Kamer aan de bak, een functie die hem op z’n zachtst gezegd minder goed lag.

Is Emile Roemer bereid om minister te worden in een kabinet waarin de SP niet de grootste is? Mark Rutte zei onlangs dat hij hoopte na de verkiezingen de ‘promotie’ tot Kamerlid te maken, maar zit de VVD-stemmer te wachten op oppositieleider Rutte? In de Kamer beleefde hij voor hij premier werd niet zijn gelukkigste jaren.

Diederik Samsom zegt dat hij alleen tot een kabinet toetreedt als hij daar zelf leiding aan geeft. Maar dat beloofde Wouter Bos ook in 2007, en die werd vervolgens minister van Financiën. Het lijkt moeilijk om voor te stellen dat Geert Wilders minister wordt, maar mogelijk is hij opnieuw bereid om te gedogen.

Zondag kruisen Rutte, Roemer, Wilders en Samsom de degens in het premiersdebat van RTL. Die naam suggereert dat we op 12 september de premier kiezen, maar niets is minder waar. De vier matadoren kunnen na de verkiezingen premier, minister, fractievoorzitter van een regeringspartij, fractievoorzitter van een oppositiepartij of gedoogpartner worden, of zelfs helemaal van het politieke toneel verdwijnen.

Zolang we geen gekozen minister-president hebben, zouden politici en media er goed aan doen om niet net te doen alsof we die kiezen. En moeten kiezers zich niet blind staren op de winnaar of de verliezer van het debat, maar op zoek gaan naar het schaap met vijf poten. Geen recruiter zal het ze nadoen.

Politicoloog Roelf Jan Duin (34) is verslaggever voor persbureau Novum. Ook is hij columnist voor politiekejunkies.nl.