Genant debat over langstudeerboete

Een Kamermeerderheid is tegen de langstudeerboete, maar in een ingelast debat lukte het de Kamer niet die boete af te schaffen.

„Het debat van de dooie mus.” „Een genante vertoning.” „Beschamend.” „Een blamage van formaat.” Aan het einde van drie uur vruchteloos discussiëren over de langstudeerboete recenseerden de betrokken Kamerleden gistermiddag hun eigen optreden maar vast. In weinig vleiende woorden.

Hoewel VVD, CDA, PvdA, SP, D66 en GroenLinks van de langstudeerboete afwillen, is het niet gelukt daarvoor afdoende financiële dekking te vinden. Tot het eind van dit kalenderjaar is er 62 miljoen euro nodig om de maatregel terug te draaien, maar geen van de opties die deze week tijdens informeel overleg op tafel kwamen, kon rekenen op de instemming van alle partijen.

Het begon als een op het eerste oog kansrijke poging om een collegegeldverhoging van 3.000 euro voor trage studenten teniet te doen. Hoe kon het zo fout gaan?

De opwinding begon vorige week, toen CDA-lijstrekker Van Haersma Buma in Utrecht tijdens een verkiezingsdebat ten overstaan van een plein vol studenten aankondigde dat zijn partij de steun voor de maatregel introk. En wel per onmiddellijk, want hij zette zijn toezegging kracht bij met de uitroep: „Daar is het bier!” Hiermee was er in de Tweede Kamer geen meerderheid meer voor de boete die op 1 september van kracht wordt.

Sander de Rouwe, woordvoerder onderwijs van het CDA, had daags daarvoor de langstudeerboete nog verdedigd. Hij moest iets doen na de draai van zijn partijleider. Maar gisteren bleek dat er geen oplossing gevonden was. PvdA, SP en GroenLinks wilden het gat in de begroting stoppen met incidentele meevallers – waaronder lagere uitgaven aan de studiefinanciering – maar dat was voor met name de VVD onaanvaardbaar. Die wilde alleen akkoord gaan met een oplossing die de begroting van het ministerie van Onderwijs en de universiteiten en hogescholen structureel op orde zou houden.

Hoe het CDA precies dacht over de verschillende oplossingen werd tijdens het debat niet goed duidelijk. De Rouwe hield zich op de vlakte en verwees naar het verkiezingsprogramma van zijn partij, waarin de afschaffing van de boete wordt beloofd – maar wel op termijn. Zou Van Haersma Buma zich vergist hebben?

Het onvermogen een financiële dekking te vinden, was niet de enige reden voor het mislukken. De onderhandelaars van de zes partijen blunderden door aanvankelijk de ChristenUnie niet uit te nodigen voor de besprekingen over de langstudeerboete. Deze partij maakt deel uit van de Kunduzcoalitie, en in het Lenteakkoord van die coalitie stond de langstudeerboete genoteerd als bezuiniging. Zonder medewerking van de CU kon er van afschaffing dus geen sprake zijn. Toen onderwijswoordvoerder Carola Schouten een dag later alsnog werd uitgenodigd, bedankte ze voor de eer, zei ze gisteren.

Op de publieke tribune groeide tijdens het debat de verontwaardiging. Studentenorganisaties zeiden na afloop dat ze zich „een speelbal” voelden in de verkiezingsstrijd. En een collegevoorzitter van een hogeschool klaagde over het feit dat ouders weigeren het verhoogde collegegeld te betalen omdat de politiek de boete toch wel ongedaan zal maken.

Staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, VVD) hoefde tijdens het debat maar één vraag te beantwoorden, hij kon verder achterover leunen. Toen duidelijk werd dat er wellicht aanstaande dinsdag zou worden doorgepraat , werd het hem echter te gortig. Zichtbaar boos beet hij de Kamer toe: „Of u regelt het, en daar bent u niet in geslaagd in drie dagen tijd, of u zorgt dat er duidelijkheid komt. Want dit kan echt niet.” Waarna hij met een klap zijn microfoon uitzette.