Democratische school

Een bospad in Amersfoort leidde naar een houten gebouw: De Kampanje, een ‘democratische school’. Het was kwart over tien. Ik kwam min of meer binnenvallen. Net als de leerlingen, die tussen negen en elf beginnen: wanneer ze zin hebben.

De school telt 25 leerlingen tussen 6 en 18 jaar. Twee kleintjes speelden verstoppertje. Drie knutselden wat. Iemand leerde zichzelf rekenen, een stelletje liep verliefd rond. Vijf jongens speelden het computerspel Minecraft en zouden dat nog uren blijven doen, zoals bijna elke dag, eigenlijk. Van gamen leer je samenwerken en Engels spreken, zei iedereen op De Kampanje. Volgens de Onderwijsinspectie voldoet de school niet aan de leerplichtwet. De Raad van State bevestigde dat vorige week.

De school blijft open, maar de ouders die hun kind er niet vanaf halen, zijn nu strafbaar. De Kampanje wil nu naar het Europese Hof om het recht op vrijheid van onderwijs te bepleiten. Dinsdag was er een bijeenkomst voor ouders. Voorlopig wil niemand zijn kind van school halen.

De school is opgericht naar voorbeeld van de Sudbury Valley School in Massachusetts, vertelde medeoprichter Christel Hartkamp. In Tholen en Beverwijk zijn er nog twee. Het uitgangspunt is „volledige zeggenschap van het individu”, binnen een flinke hoeveelheid regels. Ik las in een dikke map met het huishoudelijk reglement:

„Niemand mag doelbewust de activiteiten in de school verstoren.”

„Losse scharen mogen alleen vervoerd worden met de punt in de vuist.”

„Machtsmisbruik en willekeur zijn niet toegestaan.”

Enzovoort.

Wie zich aan de geschreven regels houdt, is verder volkomen vrij. Op deze school heeft een zesjarige leerling evenveel te zeggen als een volwassen staflid.

Ik sprak de kinderen en met bijna allemaal was er wat: dyslectisch, hoogbegaafd, moeite met stilzitten. Een paar hartverscheurende verhalen over pesten, paniekaanvallen, één bijna-zelfmoord. Tot deze school.

In Nederland zitten naar schatting 16.000 kinderen jaarlijks een tijd thuis, omdat ze van school zijn verwijderd en nergens anders worden toegelaten. Ze hebben een handicap, ADHD, zijn onhandelbaar of ze hebben dyslexie, zoals de broers Enrique (15) en Hugo Claassen (13) uit Vijfhuizen. Vandaag vertrokken zij per zeilboot naar Engeland en Spanje om aandacht voor het probleem te vragen.

De school bestaat nu vijf jaar. Een handvol ging studeren, deed staatsexamen of begon een eigen bedrijfje. Steeds meer scholen voeren de druk op met een toenemend aantal testen om prestaties te meten. De Kampanje meent dat alle kinderen genoeg leren, zolang ze het op hun eigen manier mogen doen, en meet niets. Dat brak hun bij de Inspectie op.

Je moet erin geloven – en mij lukt dat nog niet. Wel leken de kinderen zonder uitzondering gelukkig, opgelucht en opvallend kalm en vriendelijk: voor hen was dit hoe dan ook beter dan thuiszitten.