Dans om macht in Addis woelig

Na de dood van de machtige premier Meles, is in Ethiopië een schimmige machtsstijd uitgebroken. Een kleine elite bepaalt wie haar belangen het best kan behartigen.

Het Ethiopische machtsspel is schimmig en doorspekt van leugens. Voorspellingen over wie de plaats zal innemen van de deze week overleden oppermachtige premier Meles Zenawi zijn speculaties. Haile Mariam Desalegne, minister van Buitenlandse Zaken en protegé van Meles, lijkt voorop te gaan in de race om het leiderschap. Maar het is onzeker of de kleine machtsgroep binnen de heersende elite uit de regio Tigray Haile Mariam Desalegne zal accepteren, aangezien hij afstamt van de zuidelijke stammengroep Wolyita.

„Meles Zenawi verkeert in goede gezondheid, hij geneest snel en zal binnenkort zijn werkzaamheden hervatten”, verklaarde minister van Informatie Bereket Simon, een naaste medewerker van de overleden premier, twee weken geleden. Geheimzinnigheid troef in Ethiopië en het volk hoeft niet te weten wat zich afspeelt in de hoogste echelons.

Cruciale vraag is of de kliek macht hebbers in Addis Abeba wist dat Meles zou overlijden en achter de schermen voorbereidingen trof, of dat ze verrast was. Meles zag er al een tijdje dun en bleek uit, en in het strak geleide Ethiopië mag worden aangenomen dat de premier vanaf zijn sterftebed aan zijn opvolging werkte.

Meles stond sinds 2001 aan het hoofd van een uiterst gecentraliseerd bestuurssysteem waarin zijn partij, het Tigray Volksbevrijdingsfront (TPLF), de dienst uitmaakte. Officieel wordt het land bestuurd door het Ethiopische Democratische Volksfront (EPRDF), een coalitie van vier op etnische basis gevormde partijen, waaronder het TPLF. In 2001 poogden links-radicale TPLF-leden Meles te wippen, omdat hij zijn revolutionaire bagage van de bevrijdingsstrijd kwijt zou zijn geraakt en een te milde houding aannam tegen de oorlogszuchtige leiders van buurland Eritrea, waarmee hij als guerrillastrijder had samengewerkt.

Meles schakelde daarop al zijn critici binnen de partij uit en haalde de nog strakker teugels aan. De centralisatie van het machtssysteem werd verder versneld door de rellen die volgden op de verkiezingen in 2005, waarbij het EPRDF onverwacht grote verliezen leed. Sindsdien viel er geen belangrijk besluit meer zonder inmenging van de premier, hij was de spin in het web geworden.

Meles begon de afgelopen twee jaar aan een verjonging van zijn partij en haalde daarvoor onder anderen de 47 jaar oude Haile Mariam Desalegne binnen. In het parlement bezet de regeringspartij 546 van de 547 zetels, dus als Haile Mariam Desalegne binnenkort tot interim-leider wordt aangewezen, levert dat vermoedelijk geen probleem op. Alle besluiten worden echter bekokstoofd in het politbureau van het TPLF, waar de generaals en de chefs van de veiligheidsdiensten een grote stem hebben. Legerleider Samora Younis bijvoorbeeld oefent grote invloed uit.

Deze kingmakers moeten afwegen of hun economische en politieke belangen veilig zijn in handen van een niet-Tigreeër als president. Ook de oude Tigrese garde, onder leiding van veteranen uit de bevrijdingsoorlog, heeft mogelijk een stem bij de opvolging. Deze facties zullen gaan uitvechten wie Meles opvolgt en het besluit zal vallen op het partijcongres later dit jaar.

Wie er ook in de plaats komt van Meles, zijn positie zal de komende tijd onzeker blijven en de stabiliteit in het etnisch diverse Ethiopië kan gevaar lopen. Mocht er een periode van onrust aanbreken dan zullen rebellen in gebieden ver van de hoofdstad Addis Abeba daar gebruik van kunnen maken.

Meles liet opstanden in de door etnische Somaliërs bewoonde oostelijke regio hard neerslaan en ook in het zuiden en de zuidwestelijke regio Gambela vielen veel doden bij repressie van tribaal geïnspireerde opstanden. Die rebellen zinnen op wraak.