Bange mensen manipuleer je makkelijk

In zijn show Geen paniek gaat cabaretier Gijs Nillessen (29) in op zijn eigen pleinvrees. „Het was een gemartel me het podium op te krijgen.”

Maandenlang durfde hij zijn huis niet uit. Naar de brievenbus was al moeilijk, een warenhuis kreeg je hem niet in. De dag dat hij voor het eerst weer van zijn huis naar het centrum van Groningen durfde te fietsen – een ritje van tien minuten – was een feestdag, zo blij was hij. Cabaretier Gijs Nillessen (29) zong in zijn vorige show al over agorafobie (of: pleinvrees), maar in zijn tweede theaterprogramma Geen paniek gaat hij er ook over praten. En grappen maken.

Hij begon met optreden, omdat hij het leuk vond om grappig te zijn. „En ik merkte dat mensen mij grappig vonden. Dus dat was een goede wisselwerking”, zegt Nillessen droogjes. Maar een paar grappen in de kroeg maken nog geen goede show. „Geen theater plant iemand in die opbelt en zegt ‘Hallo, ik ben Gijs. Ik kom anderhalf uur een programma verzorgen’.”

Hij was dus heel blij met zijn eerste kwartiertje stand-up comedy bij gezelschap de Hyena’s, zes jaar geleden. Nillessen werd al gauw een vast onderdeel. Het gaf hem de mogelijkheid veel te leren, en zelfs zijn eerste, volledige programma te maken.

Nillessen vertelt alsof hij heel goed weet hoe het moet: timen, van de actualiteit in een handomdraai een grap maken, hoe je het publiek meeneemt zelfs al sta je in een plaats waar je nog nooit bent geweest. Maar hij volgde geen theater- of cabaretopleiding, is vooral wijs geworden door vaak op zijn bek te gaan. „Als ik er nu op terugkijk, kan ik wel zeggen dat ik in het begin gewoon naïef was. Ik dacht dat doe ik even.” Dat lukte niet altijd. Soms lachte er niemand. „Ik ging toen weleens dood daar. Maar de drang om weer op het podium te klimmen, bleef gelukkig altijd groter dan de vrees om dood te gaan.”

Nillessen is nog niet lang bezig als fulltime cabaretier. In 2009 sprak hij met zijn vriend en collega Pieter Jouke. Dat gesprek zette hem aan het denken. „Pieter daagde me altijd een beetje uit. Dat ik maar een ‘studentje’ was die het er bij deed, altijd aan het zuipen was. We zaten aan het ontbijt toen hij zei: „Je hebt geen koophuis, je studie is bijna af, je hebt een leuke vriendin, er is geen beter moment in je leven dan nu om vol voor het optreden te gaan.” Dus dat deed ik. Dat was wel spannend, je laat toch je veilige bestaan achter voor de onzekerheid van het theater. Maar ik had toen wel m’n hoofd de goede kant op staan. Dit wilde ik echt.”

Met Nillessen op het podium is de grapdichtheid hoog. Zoals de grap hoe hij met zijn vrienden uit Twente op vakantie ging naar Lloret de Mar. Hij vertelt beeldend hoe ze vooral op een rijtje op het balkon zitten, zwemmen doe je immers thuis ook niet. Ze dragen shirts met ‘Westerhaar Terrorteam’ erop. Hij kreeg er de lachers mee op zijn hand, maar sommigen verwachtten in een avondvullend programma meer diepgang. Toch zit er wel degelijk een gedachte achter de sketch, vertelt Nillessen. Over de debiele manier waarop jongeren naar Lloret de Mar met vakantie gaan. En hoe sneu het is om op je dertigste nog zo’n T-shirt te laten drukken. Die boodschap kwam niet altijd over. „Ik kon de goede vorm nog niet helemaal vinden.”

Nu is hij er wel ongeveer achter hoe je het grappige en het serieuze af kunt wisselen. Iets aan de kaak stellen, zonder stichtelijk over te komen. „Je kunt ook een boeiend verhaal vertellen zonder dat mensen daar voortdurend om moeten lachen.” Dat doet Nillessen in zijn nieuwe show Geen paniek. Zonder dat het een therapeutische sessie wordt, gaat hij in op zijn eigen angsten. Wat begon met vliegangst, resulteerde in een lange lijst ‘onhebbelijkheidjes’ en zelfs pleinvrees. In de maanden dat hij niet naar buiten durfde, trad hij wel op. „Het was een gemartel om me daar te krijgen”, zegt hij lachend. Hij zong er afgelopen seizoen al over in zijn show, „maar nu heb ik pas de vaardigheden om er over te praten”.

Hij vertelt over een uitje naar de Efteling: „Op een gegeven moment kreeg ik wat medicatie om de scherpe kantjes van mijn angsten af te halen. Ik was nog nooit in de Efteling geweest en dacht: nondeju, nu ben ik 27 en ga ik naar de Efteling. Ik heb er een scène over gemaakt. Dat je op een gegeven moment tegen je vriend zegt dat je ‘effe ergens alleen in gaat’”. Op dat moment was het een bloedserieuze onderneming, maanden later kon hij pas relativeren en zag hij er de humor ook van in. „Hoe oud ben ik eigenlijk?”

De show gaat lang niet alleen over zijn eigen paniek, het thema is groter. „Als je bang bent, lig je het liefst in bed met een kussen over je hoofd. De hele wereld laat je buiten. Wat mij in het piepklein overkwam, gebeurt nu in het groot in heel Nederland.” Hij vindt dat Nederlanders zich in het huidige politieke klimaat veel angsten laten aanpraten. „We liepen ooit voorop in Europa. Mensen als Wilders dringen ons terug in het ‘veilige’, naar binnen gekeerd met onze eigen mensen en onze eigen munt. Bange mensen manipuleer je makkelijk.” Het slechtste wat je volgens hem kunt doen is de wereld van een afstandje beschouwen en besluiten dat die eng is. „Dan kun je beter pillen in het drinkwater stoppen, dat is misschien wel wat. De kooplust gaat er ook enorm van omhoog, dat kan de economie wel gebruiken.”

Nillessen kan inmiddels leven van zijn creativiteit. Maar nog niet van de optredens alleen. „Ik wil niet als quote boven dit artikel hebben staan dat ik denk dat ik ben wat Rutte bedoelt met creatief zijn. Maar dat ben ik denk ik wel. Ik mag als relatief onbekende cabaretier al blij zijn als theaters me überhaupt inplannen, dan moet ik accepteren dat ik daar slecht voor betaald krijg. En op andere manieren zorgen dat ik mijn creativiteit kan omzetten in geld.” Nillessen geeft daarom ook workshops en laat zich inhuren als gastspreker. „Alles wat ik met mijn creativiteit kan doen vind ik goed.”

Gijs Nillessen is op zondag 26 augustus te zien in de Sugar Factory in Amsterdam en op dinsdag 28 augustus in Huis de Beurs in Groningen. Bekijk de hele speellijst op gijsnillessen.nl.