Zomerlezen

J.A.A. van Doorn en W.J. Hendrix, Ontsporing van geweld, De Bataafsche Leeuw, 1983, 363 blz. In oktober brengt de Walburg Pers een heruitgave.

In mei 1947 vertrokken de dienstplichtigen Jacques van Doorn, student sociale geografie, en Wim Hendrix, technisch tekenaar, met het troepenschip Sloterdijk naar Indonesië. Daar moesten ze vechten tegen nationalisten die na de nederlaag van Japan geen herstel wensten van het Nederlandse gezag. De twee mannen sloten vriendschap.

Jacques werd gedetacheerd bij de brigadestaf in Semarang, Wim werd verbindingsman te velde. Het werd hun al snel duidelijk dat Nederlandse militairen grof geweld gebruikten tegen krijgsgevangenen en de burgerbevolking. Ze besloten dit geweld systematisch te onderzoeken. Van Doorn maakte een onderzoeksontwerp, Hendrix deed veldwerk onder de maten. Na terugkeer in Nederland zochten ze contact met Tweede Kamerleden, maar die wilden niets weten van hun bevindingen.

Het unieke materiaal bleef in de kast liggen tot 1969. Toen deed veteraan Joop Hueting voor de VARA-tv een boekje open over oorlogsmisdaden in Indonesië. Van Doorn, intussen hoogleraar in Rotterdam, schreef daarop samen met Hendrix in hoog tempo een meesterwerk. Ontsporing van geweld (1970) is nog steeds het beste boek over de Nederlandse ‘excessen’. In 1983 volgde een uitgebreide editie, waarin ‘Indië 1946-’49’ wordt vergeleken met andere dekolonisatieoorlogen in Azië en Afrika.

Dirk Vlasblom