Verander van onderwerp om Rutte-Roemer te breken

Het premiersduel tussen Roemer en Rutte doet het goed in de peilingen. Maar de laatste weken zijn het belangrijkst.

Politiek redacteur

Den Haag. Ook in 2006 maakte Nederland zich op voor een tweestrijd. Ook toen zouden we bij de verkiezingen een epische strijd krijgen tussen een rechtse premier en een linkse oppositieleider. En ook toen allittereerden de namen van de twee tegenstanders: Bos-Balkenende.

Alles was in gereedheid gebracht voor het premiersduel. Het weekblad Vrij Nederland hield in een speciale rubriek de stand bij tussen Bos (PvdA) en Balkenende (CDA), als ware het een voetbalwedstrijd: 2-1, 2-3. RTL4 organiseerde een premiersdebat met slechts twee deelnemers. De peilingen bevestigden het verlangen naar tweestrijd. Drie weken voor de verkiezingen stonden Bos en Balkenende bij TNS Nipo in zetels exact gelijk: 38-38. De concurrentie – aangevoerd door Mark Rutte (VVD) – volgde op grote afstand, en vreesde nog verder leeggezogen te worden.

Het liep anders. In de laatste drie weken ging het snel bergafwaarts met de PvdA, door een ongelukkige campagne. Gevolg: linkse kiezers die aanvankelijk op Bos wilden stemmen om hem premier te maken, begonnen over te lopen naar de SP. Op verkiezingsdag versloeg Balkenende zijn tegenstander Bos met gemak: 42 tegen 33 zetels. Niks premiersduel.

VVD en SP doen er alles aan om de komende drie weken te laten uitdraaien op een nek-aan-nekrace tussen hun voormannen Rutte en Roemer. Dat lijkt vooralsnog te lukken: TNS Nipo peilt opnieuw een gelijkspel: 34-34. En beiden meden het eerste NOS-verkiezingsdebat, gisteravond. Maar uit het lot van Wouter Bos zouden de campagneleiders van VVD en SP een belangrijke les kunnen trekken: een tweestrijd is nooit onontkoombaar. In de laatste weken van een campagne vinden vaak de grootste verschuivingen plaats.

Hoe zou het monopolie van Rutte en Roemer doorbroken kunnen worden? Door het onderwerp van de campagne te verschuiven, zeggen opiniepeilers. Zolang de verkiezingsstrijd gaat over banen, hervormingen en armoede, zijn SP en VVD in het voordeel. Op sociaal-economisch gebied vormen deze twee partijen elkaars tegenpool. De kiezer krijgt een heldere keuze: linksom of rechtsom uit de crisis.

Maar zodra de aandacht naar Europa en de euro verschuift, liggen er kansen voor de concurrentie, zegt Peter Kanne van TNS Nipo: „Zowel SP als VVD is kwetsbaar op dat onderwerp. Roemer kan de progressieve kiezers die zijn overgelopen van de PvdA en GroenLinks weer kwijtraken als hij te eurokritisch overkomt. En voor Rutte is de tweeslachtigheid van de VVD over Europa een risicofactor: in Nederland flink van leer trekken tegen de Brusselse eurocraten, maar in Brussel loyaal zijn aan Angela Merkel.”

Europa zal voor 12 september nog prominent op de agenda komen, daar is Kanne van overtuigd. Als de eurocrisis niet als vanzelf aanwakkert, zal de PVV het onderwerp agenderen. „Wilders gaat het euro-kanon in stelling brengen. Hij kan de boel nog behoorlijk in de war schoppen.” De kans is klein dat de PVV zelf het meest zal profiteren van een afbladderende tweestrijd, denkt Kanne. De mogelijkheden zitten vooral op links. De PvdA zou als „stabiele, beproefde regeringspartij” goede zaken kunnen doen.

Een voorzichtig trendje is er al. Bij TNS Nipo is het gat tussen SP en PvdA in de afgelopen twee weken teruggelopen van 20 naar 13 zetels. En peilingen, zo weet iedere politicus, hebben een zichzelf versterkend effect. Hans Anker, opiniepeiler en voormalig PvdA-strateeg, zegt het zo: „Het is geen gegeven dát het gebeurt. Maar de condities voor een omdraaiing zijn aanwezig.”

Lees meer over Rutte versus Roemer op Opinie, pagina 16&17