'Veel Noren delen zijn ideeën'

Christian Tybring-Gjedde (49) is volksvertegenwoordiger voor de Fremskrittspartiet, de meest rechtse partij in het Noorse parlement. Hij zegt: „Ik wil niet met Breivik vergeleken worden. Breivik en ik maken ons allebei zorgen over moslims en immigratie, maar daarmee is alles gezegd. Ik interesseer mij voor veel meer thema’s. Ik maak deel uit van een parlementair comité voor financiën. Ik vecht tegen de bureaucratisering. Hij is een lone wolf, ik heb een gezin.”

We zitten in de ontvangstruimte van het parlementsgebouw in Oslo. Tybring-Gjedde kijkt terug op een roerig jaar. „Op 22 juli vorig jaarwas ik aan het vissen met een collega. Net als ieder ander in Noorwegen was ik geschokt door het nieuws. Maar ik was ook geschokt door de naïeve reacties: hoe kan het dat we deze moordenaar niet kennen? Hoe kon hij in het geheim zijn plannen beramen? Hoe kon dit in óns land gebeuren?”

In de periode na de aanslagen werd iedereen die zich kritisch over moslims had uitgelaten een potentieel doelwit, vertelt Tybring-Gjedde. Omdat hij vaak controversiële opiniestukken in kranten schrijft, moest hij volgens de politie voor zijn leven vrezen. Hij trok zich terug uit het politieke leven. Kreeg een paar lijfwachten. Moest een alarmknop om zijn nek dragen.

Kort na de aanslagen verontschuldigde Tybring-Gjedde zich voor zijn „harde woorden” tegenover de Arbeiderspartij in dagblad Aftenposten, een half jaar eerder. Door het immigratiebeleid van die partij zou Noorwegen volgens hem verscheurd worden. De cultuur van het land werd een doodsteek toegebracht. „Mijn woordkeus was ongelukkig, maar van de inhoud neem ik niets terug”, zegt hij nu.

Wat was er gebeurd als Breivik een moskee was binnengelopen en tweehonderd gebedsgangers had vermoord, vraagt Tybring-Gjedde zich af. „Dan had premier Stoltenberg alle moslimleiders af moeten reizen om uitleg te geven en had ons land in groten getale moslims ontvangen om te bewijzen hoe tolerant we zijn.” Doordat Breivik koos voor een aanval op politici, waaiert het debat volgens hem alle kanten uit.

Wat Breivik heeft gedaan is „afgrijselijk”, benadrukt Tybring-Gjedde. „Maar veel Noren delen zijn denkbeelden. Zij hebben niet het gevoel dat zij serieus worden genomen.” Kwam de Arbeiderspartij vroeger voor de arbeiders op, tegenwoordig is het volgens Tybring-Gjedde een eliteclub. Daarom heeft de Fremskrittspartiet binnen relatief korte tijd een enorm electoraat aangeboord.