Rusland is nog niet handicap-proof

Over twee jaar is Rusland bij de Winterparalympics de gastheer van vele gehandicapte sporters en bezoekers. Pas dit voorjaar erkende het land hun rechten.

Bijna iedereen heeft nog de frisse meiden van de Russische punkband Pussy Riot op het netvlies. Vorige week werden ze in Moskou tot twee jaar werkkamp veroordeeld omdat ze een schunnig anti-Poetinliedje zongen op het altaar van een kerk.

Nu vraagt de invloedrijke mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) aandacht voor een heel andere groep in Rusland: de 13 miljoen gehandicapten. En wel op een zeer visuele manier: de vooraanstaande fotograaf Platon, staffotograaf van The New Yorker, maakte voor een HRW-brochure, Breaking Barriers, een groot aantal portretten van Russen met een handicap. Platon fotografeerde voor HRW en de New Yorker al eerder mensenrechtenactivisten in het Midden-Oosten en Birma.

En het werkt. Ook nrc.next drukt er vandaag foto’s van af.

Aanleiding voor de serie is het feit dat Rusland op 3 mei eindelijk het verdrag voor de rechten van mensen met een handicap ondertekende. Dat moest ook wel, want over twee jaar zal het land bij de Winterparalympics de gulle gastheer moeten zijn van duizenden gehandicapten: sporters en bezoekers. Het verdrag verplicht Rusland discriminatie van mensen met een handicapt te bestrijden. En extra hulp is niet langer een vorm van liefdadigheid maar een recht.

In de brochure (te downloaden via hrw.org) beschrijft de Russische HRW-onderzoekster Tanya Lokshina het lot van de Rus met een handicap. Eerste zin: ‘Toen ik als 17-jarige immigrant voor het eerst over de drempel van een Amerikaanse highschool stapte viel mijn mond open van verbazing: kinderen in rolstoelen speelden krijgertje in de hal, een tienerstelletje communiceerde honderduit in gebarentaal en een blinde jongen lachte om de grap van een ander.” Vers uit Rusland dacht Lokshina onmiddellijk dat ze als immigrant naar een speciale school was gestuurd. Maar nee dus.

Er is wel een en ander verbeterd sindsdien, maar in Rusland laat nog altijd maar 2 procent van de scholen leerlingen met een handicap toe. De regering heeft nu besloten dat dat binnen drie jaar 50 procent moet worden.

Maar nog altijd zijn er erg weinig gebouwen toegankelijk voor invaliden. Slechts een enkel stoplicht is uitgerust met een geluidssignaal voor blinden. De meeste mensen met een handicap zitten thuis of in een speciale inrichting. En probeer vooral niet met een rolstoel een Russisch vliegtuig binnen te komen, schrijft Lokshina.

Er is een grote omslag in het bewustzijn nodig, zowel bij de regering als de bevolking in Rusland. „Als mensen met een handicap voor iedereen zichtbaar een gewoon leven kunnen leiden, zullen de vooroordelen tegen hen ook gaan verdwijnen”, aldus de vurige hoop van voorzitter Denise Rosa, van Perpektiva, een Russische organisatie die strijdt voor betere rechten en mogelijkheden voor mensen met een handicap.

Correspondent in Moskou voor nrc.next Thalia Verkade bevestigt de weinig florissante situatie van Russische gehandicapten. „Ook in het rijke Moskou zie je veel bedelende invaliden. Ook geregeld mensen zonder benen, vaak oud-militairen. Sommigen van hen zitten – al dan niet in camouflagekleding – op een plankje op kleine wieltjes, dus vlak boven de grond. Ze zetten zich af met hun handen, waarin ze een soort plastic stootblokken vasthouden, en bewegen zich zo door de metro. Op het karretje staat een zakje, waarin andere passagiers geld doen.”