Japanse molen met ondermaatse wieken

De kunstenaars bij beeldenroute Façade 2012 in Middelburg leggen een betekenisvol verband met de stad. Door de grachten zal plots een golfje gaan.

Zou Tadashi Kawamata weten hoe een Nederlandse windmolen er in het echt uitziet? Een windmolen heeft zo’n markante vorm dat je hem meteen herkent. Maar om functionele precisie is het Kawamata niet te doen. Er zal immers geen korreltje graan ooit gemalen hoeven worden in zijn acht meter hoge molen van losse, ruwe planken. Met hulp van kunstacademiestudenten uit Rotterdam en Gent heeft de Japanse kunstenaar op het bolwerk van Middelburg een eigen molen neergezet, met ondermaatse wiekjes en vreemde verhoudingen.

Kawamata is een van veertien, merendeels buitenlandse kunstenaars die het CBK Zeeland heeft uitgenodigd voor de beeldenroute Façade 2012 in Middelburg. Nu zijn beeldenroutes een vaak voorspelbaar onderdeel van het Nederlandse zomerritueel, maar deze steekt daar bovenuit. De kunstenaars slagen erin een betekenisvol verband te leggen met de omgeving: de parken, grachten, pleinen en gebouwen.

Het thema van de beeldenroute, authenticiteit, past bij de stad. Veel ‘historische’ panden in Middelburg zijn als replica’s opgebouwd na het bombardement van 1940. En al in de eeuwen daarvóór hadden de welvarende eigenaren van herenhuizen hun bezit opgedirkt met façades, bogen, balkons en daklijsten in welke stijl dan ook die op dat moment populair was.

Tamara Dees verstoort de façade van rust en voornaamheid in de stad door een golf door de Herengracht te laten rollen. Niet te groot, hoor, twintig centimeter maar. Helaas was bij de opening de golfmotor nog niet gereed, maar als het werkt zal dit net genoeg zijn om de geruststellende aanblik van beheerst stadswater te verstoren. Tobias Rehberger heeft met gevoel voor humor een brug bij het station verrijkt met een typisch Hollands bouwsel, een bloemenkiosk, maar dan een waar je niet in kunt en waar je niks kunt kopen. Het is een hoge wig van amper dertig centimeter breed met een façade van glas, in vakken verdeeld, met in ieder vak één vaas met één bloem.

Net als Kawamata gaan Krijn de Koning, de Belgische kunstenaar Renato Nicolodi en de Duitser Olaf Holzapfel door, daar waar de bestaande architectuur van de stad ophoudt. Waar vroeger miniatuurreplica’s van de abdij en het stadhuis van Middelburg stonden, in het pretprak Miniatuur Walcheren, staan nu een kloek bouwwerk van triplex en blauw geschilderde vakken. Het is echt en tastbaar. Je kunt eromheen lopen en erop zitten, en tegelijkertijd is het pure abstractie.

Nicolodi’s De Profundis van zwartgeschilderd triplex lijkt als je aan komt lopen op een uitvergrote maquette, streng en ongenaakbaar op het bolwerk, maar als je eromheen loopt blijkt het aan de andere kant een uitnodigende, beschutte plek om te zitten. En Holzapfel liet zich inspireren door de houten constructie van de koepel van de Abdijkerk en zette zijn eigen imposante constructie van balken en dakspanten in de kerk neer.

Hoe stil en bescheiden is dan de bijdrage van Marinus Boezem. Een stad wordt gemaakt door mensen, bedacht hij, en op het plein voor een achttiende-eeuwse poort heeft hij publieke figuren vereeuwigd die voor de stad iets hebben betekend. Ze lopen uiteen van Lodewijk Napoleon tot literator Hans Warren. Als Façade 2012 ons beeld van Middelburg niet op losse schroeven heeft gezet, dan weten we tenminste wie de stad hebben gemaakt tot wat zij is.

Façade 2012, t/m 18 nov. in Middelburg, www.facade2012.nl