Gedogen? Dat is twee jaar stilstand. Ik wil hervormen

In het Lenteakkoord kon D66 bezuinigingen bijsturen. Nu is het zaak tot echte hervormingen te komen, zegt lijsttrekker Alexander Pechtold. „Met Rutte was het twee jaar stilstand.” Er is een solide meerderheidskabinet nodig. Zonder PVV en SP.

Voor Alexander Pechtold, lijsttrekker van D66, is het al weken volop verkiezingscampagne. Sleutelwoorden: hervormen, vertrouwen herwinnen, Europa. Toch komen de leden van zijn partij pas morgen en overmorgen in Den Haag bijeen om het verkiezingsprogramma officieel vast te stellen.

Pechtold zit er niet zo mee dat zo’n congres als mosterd na de maaltijd overkomt. „Dit is het derde verkiezingsprogramma van D66 in zes jaar. Ons vorige verhaal, van 2010, toen we ook al middenin een crisis zaten, is niet wezenlijk veranderd.” En als het congres radicale wijzigingen aanbrengt? Pechtold: „Dan zou ik de afgelopen zes jaar als voorman de partij niet goed hebben aangevoeld.”

De afgelopen twee jaar

Wat verwijt u Rutte?

„Dat we twee jaar stilstand hebben gehad door zijn falend politiek kompas. Omdat Rutte geen plan B had toen het kabinet viel, dreigde dit het vijfde jaar te worden waarin we boven de 3 procent begrotingstekort kwamen. Dat betekent dus vijf jaar geen besluiten nemen. Het is kostbaar uitstel dat tot maatschappelijk onbegrip en chagrijn heeft geleid. Belangrijker nog: tot een vertrouwensbreuk tussen mensen en politiek.”

Maar wat kon Rutte doen aan de schuldencrisis?

„Dan is het wel de vraag of je je als kabinet gaat concentreren op 130 kilometer rijden, de wietpas, en dubbele paspoorten, of dat je nu werkelijk iets gaat doen. Het is allemaal niet het buskruit dat moet worden uitgevonden hoor. We hebben werkgroepen, economen die precies aangeven waar de mogelijkheden zitten. Arbeidsmarkt, woningmarkt, AOW, de oplossingen waren bekend.”

Rutte heeft gewoon andere keuzes gemaakt dan u.

„Het waren keuzes uit onmacht als gevolg van de zelfgekozen gijzeling door de samenwerking met de PVV. Die heeft ook nog eens eens geleid tot een gigantische reputatieschade in het buitenland. Als je de hele islamitische wereld tegen je keert, dan bagger je geen haven meer uit, en verkoop je ook geen boot meer. Als je alle Oost-Europeanen in de hoek zet, verkoop je geen komkommer en tomaat meer. Hij heeft met de PVV gegokt en verloren.”

Dankzij het vijfpartijenakkoord dat de week na de val van het kabinet onder uw leiding tot stand kwam, heeft u Rutte wel uit de wind gehouden.

„Dat klopt, politiek-strategisch gezien had het wat langer moeten duren. Voordat de analyses in de weekbladen en de kranten over de breuk in het kabinet gemaakt waren – dat de VVD en CDA met de PVV heel Nederland in het ongeluk hadden gestort – lag er al een akkoord. Maar we hadden geen keuze. Brussel eiste duidelijkheid over de begroting voor 2013. Het heeft ertoe geleid dat Rutte tot op de dag van vandaag niet zijn verantwoordelijkheid heeft genomen voor zijn foute keuzes. We hebben hem uitgenodigd bij de onderhandelingen, maar hij durfde niet. Ik denk dat hij bang was dat een nieuwe mislukking op zijn naam kwam. En voor het plaatje aan het eind hadden we Rutte niet nodig.”

Waar ik voor sta

Het vijfpartijenakkoord bestaat voor een belangrijk deel uit maatregelen die tijdens de Catshuis-onderhandelingen bijna met de PVV waren overeengekomen.

„Nee. Er zijn pijnlijke maatregelen weggehaald. Bij Rutte waren sommige bezuinigingen gewoon afrekeningen. In de cultuur, de natuur, het persoonsgebonden budget, de onderkant van de arbeidsmarkt. Het was visieloos bezuinigen.”

Het akkoord was uw finest hour?

„Voor miljarden aan lastenverzwaringen afspreken is niet je finest hour. Het was wel het moment dat ik dacht: hiervoor zit ik hier. Andere partijen hebben al weer afstand genomen van moeilijke maatregelen. Wij niet.”

Als vijf partijen het met u eens zijn en ook kiezen voor hervormen, wat is dan nog de rol van D66?

„Het is toch nooit af? Het land, de economie, het is toch altijd de survival of the fittest? Niet in de zin van de sterkste, maar wel de meest wendbare. We hebben een arbeidsmarkt met opeens een miljoen zzp’ers. Die hadden we twintig jaar geleden niet eens. De tijd stelt steeds nieuwe vragen. En als het hervormen in Nederland klaar zou zijn, moet je eens kijken wat er in Europa nog ligt. Kijken we daarbij weg, of pakken we het aan?”

Uw liefde voor Europa is bekend, maar moet het inderdaad zo ver gaan dat de EU antislipzolen voor kappers voorschrijft?

„Het is heel slecht dat iemand als minister Kamp hier een karikatuur van maakt terwijl hij weet dat de aanvrager van die regeling de Nederlandse kappersbond was. Waarom? Omdat jonge mensen in dat beroep arbeidsongeschikt raken door valongelukken. Voor die mensen is dat een levenslang probleem en voor de gemeenschap een hoge uitkering. Waar het om gaat is: we willen arbowetgeving en veiligheidsmaatregelen op Europees niveau.”

Verdergaande integratie kan ook betekenen dat Europa ons euthanasiebeleid gaat bepalen.

„Van de karikatuur slaan we nu door naar het angstbeeld. Ook weer onterecht. Ons euthanasiebeleid bepalen kan Europa niet. Europa is als een vereniging van huiseigenaren. Zaken zoals het onderhoud van het dak, wat in ieders belang is, worden gezamenlijk geregeld. Maar de inrichting van de huizen wordt aan de mensen zelf overgelaten. Europese integratie is politieke sturing op hoofdlijnen. Zoals we nu doen. Komt door de staatsschuld van het ene land een ander land in gevaar, dan maak je daar afspraken over.”

Na 12 september

Wilt u straks wel samenwerken met Rutte, de man wiens politieke kompas volgens u zo verkeerd stond?

„Gelukkig voor hem is de aflossing nabij. We willen de koers voor het komende kabinet mede bepalen. We zullen zien wat er uit komt. Er is nog zoveel mogelijk.”

U begint niet met de vijf partijen van het Lenteakkoord?

„Ik begin nergens mee. Ik kijk naar ons verhaal. Wij staan op winst, PvdA niet, CDA niet, PVV niet, en dan heb je nog die twee die nog niet meedoen aan de campagne. D66 heeft een verhaal dat herkenbaar is, en verhaal dat aanslaat.”

Mag de kiezer weten wat er met zijn stem op D66 gebeurt?

„Hervormingen. Met wie? Met iedereen die bereid is die stappen te zetten. Ik zie nu alleen maar partijen die afstand nemen van moeilijke hervormingen, van moeilijke beslissingen.”

Uw coalitievoorkeur blijft onduidelijk. Was niet een van de redenen waarom D66 is opgericht dat de kiezer in Nederland wel mag stemmen, maar niet kiezen?

„Dat mogen ze wel. Ze stemmen op D66, met een goed programma en inmiddels een ervaren leider. Op de dag dat het kabinet viel, namen wij, met verkiezingen in zicht, moeilijke besluiten.”

En D66 wil met iedereen samenwerken?

„Ik wil niet aan dat spelletje meedoen. Wilders sluit ik uit, en Roemer zet zichzelf buitenspel. Dan houden we nog honderd zetels over, dat is weinig luxe om een goed kabinet mee te smeden.”

U zegt: bij de VVD loop je de kans dat je de SP erbij krijgt. Is dat een oproep aan Rutte om de SP uit te sluiten?

„Nee. Ik wil alleen aan de kiezer duidelijk maken dat dat risico bestaat. Met Rutte was het twee jaar stilstand, Roemer heeft pagina na pagina opgeschreven wat hij niet wil. Volgens mij zijn die partijen al aan het formeren. Maar dat wordt niks.”

Halbe Zijlstra zei voor de zomer: mijn ideale coalitie is met D66. Wat is uw ideale coalitie dan?

„Prettig om te horen. Dan is die uitgestoken hand toch nog gekomen. Ik ga zelf voor goud. Ik zeg alleen dat we een meerderheidskabinet nodig hebben dat de rit kan uitzitten. Ik ga niet gedogen. Er moet een coalitie komen die op hoofdlijnen financiële afspraken maakt. We moeten ook dynamiek aan de Tweede Kamer overlaten.”

Wat gaat u doen? U zei altijd in de Kamer te willen blijven.

„Over mijn eigen positie zeg ik nu: waar ik voor mijn partij de beste rol kan spelen. Dat kan op diverse plekken: in het Torentje, in de Trêveszaal of in de Kamer.”

Dus het Torentje is nog steeds de ambitie?

„Ja, waarom niet?”