Feesten én opruimen

Mensen werken graag als vrijwilliger bij een festival. Redenen: het wij-gevoel, exclusieve feestjes en een gratis kaartje.

Van het scheuren van de kaartjes bij de ingang tot het schoonvegen van het terrein aan het einde van de dag. Bij het Magneet Festival wordt het grootste deel van de festivalwerkzaamheden door vrijwilligers gedaan. „Zelfs de vrijwilligers worden aangestuurd door vrijwilligers”, zegt Magneets Bram van Duijvenboden.

Het 12-daagse Amsterdamse festival kent slechts 30 vaste (en betaalde) medewerkers. Dat aantal wordt iedere festivaldag aangevuld met zo’n honderd mensen die zich kosteloos inzetten. Ook vooraf helpen tientallen vrijwilligers mee met de opbouw.

Magneet is niet het enige festival dat leunt op vrijwilligers. Het merendeel van de Nederlandse festivals, van muziek tot film, werkt – in meer of mindere mate – met gratis krachten. Zelfs de veertigste editie van Pinkpop, een van de grootste, meest commerciële festivals van het land, rekruteerde via een Heerlense studentenwebsite vrijwilligers voor werkzaamheden rondom de camping.

De festivalvrijwilliger is niet nieuw (ook Woodstock had ze) maar lijkt wel in steeds grotere getale aanwezig. Het past bij de trend in vrijwilligersland waar ‘episodisch vrijwilligerswerk’ steeds gebruikelijker is. Waar mensen zich vroeger jarenlang verbonden aan een stichting of doel, wil de vrijwilliger nu ‘kortdurend, concreet en afgebakend’ werk doen. En daar past werken bij een cultureel festival heel goed bij, zo concludeerde het landelijke kennisinstituut en adviesbureau voor maatschappelijke ontwikkeling Movisie al in 2009 in een rapport over festivalvrijwilligers.

Al kan het grote animo voor vrijwilligerswerk op festivals ook verklaard worden uit het feit dat veel festivals tegenwoordig razendsnel uitverkopen. Neem het populaire Into The Great Wide Open waar dit jaar na 2 uur al geen kaartje meer voor te krijgen was. De organisatie van het festival (dat 7, 8 en 9 september op Vlieland wordt gehouden) kreeg binnen een week tijd meer dan 800 aanmeldingen van vrijwilligers. Dat zijn er bijna de helft meer dan het festival nodig heeft. Dat terwijl de organisatie van de eerste editie in 2009 op een mannetje of 150/200 uitkwam – vooral gevonden binnen de eigen netwerken. „Natuurlijk zijn er meer aanmeldingen omdat we uitverkocht zijn”, zegt Myrthe Terpstra van de vrijwilligerscoördinatie van ITGWO. „Veel mensen hopen als vrijwilliger toch naar Vlieland te kunnen komen en zijn bereid ervoor te werken.”

Toch meent Terpstra niet dat het alle vrijwilligers – die volgens haar gemiddeld jong en vaker vrouw dan man zijn – enkel te doen is om dat gratis kaartje. „Veel mensen geven in hun motivatie aan dat ze zich 300 procent voor het festival willen inzetten. ‘Rooster me maar in!’ Ze willen deel uitmaken van het geheel en zien hoe het achter de schermen is. Voor mensen die iets in de culturele sector willen doen, is dit natuurlijk een hele leuke manier om ervaring op te doen.”

Siem Nozza van Solar Weekend dat begin deze maand in Roermond meer dan 700 vrijwilligers op het terrein had werken, herkent op zijn festival twee verschillende soorten vrijwilligers: „De mensen die één dagje komen barren om de volgende dag gratis te kunnen feesten. En de mensen met wie we een hele week het terrein opbouwen.”

Het laatste soort heeft volgens Nozza het festival in het DNA zitten. „Een grote groep helpt zelfs al jaren mee, niet alleen nu bij Solar maar al vanaf het begin bij Extrema Outdoor, toen we nog een stuk kleiner waren dan nu. Het is een soort gemeenschap geworden, een familie.”

Colin Jones, een van de trouwe vrijwilligers van het Magneet Festival, weet uit ervaring dat het vooral de jonge festivals zijn waarbij dit familiegevoel heerst. De Brit werkt regelmatig als vrijwilliger bij culturele festivals om zo in zijn onderhoud te voorzien (hij is op dit moment reiziger en straatmuzikant van beroep). Jones: „De festivals die al wat langer meegaan, opereren meer als een bedrijf. Daar werk je en kun je het hartstikke leuk hebben. Maar een jong festival als Magneet is afhankelijk van de inzet van vrijwilligers. Daar word je betrokken bij alles en help je om het allemaal van de grond te krijgen.”

Vrijwilliger Martin Verhorst die dit jaar voor de derde keer meehelpt op Vlieland, besloot zich aan te melden bij ITGWO nadat hij de eerste editie had gemist. „Het was hartstikke slecht weer geweest, met regen en harde wind, en toch hoorde ik alleen maar lyrische verhalen van mensen die erbij waren. Het klonk zo tof, daar wilde ik deel van uitmaken.” Maar Verhorst die dit jaar vooraf, van maandag tot donderdag, werkt en daarna van het festival kan genieten, noemt het wel hard werken. „Dit festival leunt op vrijwilligers, dus is het wel even anders dan een paar uurtjes bier tappen en dan feesten. Daarbij moet je ook je eigen bootticket betalen. Maar in ruil daarvoor wordt er wel de hele week goed voor je gezorgd. En voelt het daar op Vlieland toch ook een beetje als vakantie.”

Een festivalvrijwilliger krijgt vaak meer dan alleen goed eten en goede zorgen. Bij alle drie de festivals zijn er exclusieve feestjes en bijeenkomsten. Iets dat het gevoel van eenheid moet bevorderen. Zo wordt de bouwweek van Solar altijd halverwege onderbroken voor een feest en hadden Magneet en ITGWO onlangs ook hun prefestival-bijeenkomsten. Ook op de festivals zelf zijn er extraatjes. Wanneer de normale bezoeker aan het einde van de avond van het Magneetterrein is geveegd, verzamelen de medewerkers zich rondom de bar en het kampvuur voor hun eigen feestje. Op Vlieland is niet alleen de exclusieve nazit legendarisch, maar wordt op zondag ook de enige bar/dancing van het eiland afgehuurd voor een afscheidsavond.

Colin Jones kan in ieder geval niet wachten tot Magneet dit weekend begint. Dat hij niet krijgt betaald, deert hem niet. Hij meent dat je als vrijwilliger zo veel terugkrijgt, dat geld overbodig is. De Brit heeft besloten om van het Magneet Festival een jaarlijkse pelgrimstocht te maken, waar hij op dat moment ook zit ter wereld. Jones: „Je doet het voor de geweldige sfeer, het goede feest en al die fantastische mensen die je ontmoet.”