Dit kun je moeilijk blijven negeren

Betogen, dat deden Japanners nooit. Maar nu gaan ze al weken massaal de straat op tegen kernenergie. Gisteren kwam zelfs premier Noda luisteren.

Correspondent Japan

Tokio. Maandenlang probeerde de Japanse premier Yoshihiko Noda de protesten van tegenstanders van kernenergie te negeren. Maar dat werd steeds moeilijker, toen elke week tienduizenden demonstranten pal voor zijn deur in Tokio spreekkoren begonnen aan te heffen.

Gisteren zwichtte hij ten slotte en sprak voor het eerst met vertegenwoordigers van de demonstranten. Terwijl buiten betogers op het ritme van trommels leuzen scandeerden, overhandigden enige afgevaardigden een petitie om alle kernreactoren in Japan te ontmantelen.

De schattingen over het aantal deelnemers aan de betogingen lopen uiteen van 20.000 tot 200.000. Het precieze cijfer doet er nauwelijks toe. Vast staat dat dit de grootste demonstraties in Japan zijn sinds die van de jaren zeventig tegen een veiligheidsverdrag met de Verenigde Staten.

De demonstraties zijn vaak zo groot, dat de politie er niet in slaagt de anti-nucleaire betogers in bedwang te houden. Japanners staan er zelf versteld van. „Mensen beginnen hun geduld te verliezen”, legt de 33-jarige Wakako Totsugu uit tijdens één van de demonstraties. Nooit eerder maakte ze mee dat Japanners de politie zo volledig negeerden.

Ook uniek voor Japan is dat de demonstraties niet georganiseerd worden door politieke partijen en vakbonden. Veel van de huidige betogers hebben nooit eerder gedemonstreerd. Ze vinden informatie over de protesten op internet en komen op eigen initiatief.

„We demonstreerden nooit”, zegt de gepensioneerde Koji Nabeshima. Samen met zijn vrouw Tomomi heeft hij inmiddels aan drie betogingen tegen kernenergie meegedaan. „We moeten onze stem laten horen”, zegt Tomomi. „Het is onvergeeflijk onze kinderen en kleinkinderen met deze problemen op te zadelen.”

Het is een opmerkelijke kentering in de Japanse psyche, onder alle generaties en sociale lagen. Opiniepeiling na opiniepeiling toont dat ruim 70 procent van de Japanners geen kernenergie meer wil.

Mizuho Fukushima, voorzitter van de Sociaal-Democratische Partij van Japan, legt uit dat het land is wakker geschrokken door de crisis in Fuku-shima. „Mensen willen hun leven waarborgen, en betogen voor politieke concessies.”

Veel Japanse media negeerden tot voor kort de protesten, maar de overheid bleek er niet immuun voor. Op 5 mei werd zelfs de laatste van de 54 Japanse kernreactoren stilgelegd. „De invloed van de betogingen is groot”, zegt de politica. „Zonder dit protest zouden niet alle atoomreactoren in Japan zijn stilgelegd.”

Het begon klein. Leiders van groepjes activisten die elkaar hadden leren kennen bij de demonstraties van vorig jaar besloten hun krachten te bundelen. Ze noemden zich Metropolitan Coalition Against Nukes en begonnen vanaf eind maart elke vrijdag te protesteren voor de officiële residentie van de premier.

De eerste demonstratie, eind maart, trok slechts 300 betogers. Maar dat veranderde drastisch, toen Noda in juni besloot twee kernreactoren te herstarten. Nota bene in de Oi-kernenergiecentrale. Geologen gaan ervan uit dat die bovenop een actieve breuklijn staat. De woede van velen leidde prompt tot een massale demonstratie.

Kunnen deze voor Japanse maatstaven massale demonstraties het land ook werkelijk veranderen? Doorgaans wordt in Japan immers de stem van het volk genegeerd.

Misao meent dat het deze keer anders zal zijn. „Het is een lange weg,” zegt ze, „maar dit is de eerste stap.”

Kamerlid Fukushima deelt haar optimisme. „Politici, ambtenaren, overheid, media en het juridisch stelsel hebben samen een imperium van atoomenergie gecreëerd en gezegd dat atoomenergie veilig was”, legt ze uit. „Het Japanse volk weet nu dat dit een leugen was. Ze geloven dat als atoomenergie niet afgeschaft wordt, hun leven en hun geboorteland niet meer veilig zijn. Dit is een cruciale strijd tussen democratie en de atoomstaat.”

Wel is Fukushima bezorgd over het wantrouwen jegens de overheid. „Het schept mogelijkheden voor populistische politici”, meent ze. „Mensen zijn heel erg boos. Als het niet lukt Japan democratisch te maken, is het mogelijk dat het populisme de zaak in één keer overneemt.”