Deltaplan voor economie kaapt de pensioenen weg

Werkgevers komen met een gewaagd plan om problemen bij banken, pensioenfondsen en woningmarkt op te lossen. Critici vrezen de risico’s. „Dit is zeer gevaarlijk.”

Bij ongewone problemen horen ongewone oplossingen. Dat hebben de werkgevers maar al te goed begrepen. In haar traditionele alternatieve verkiezingsprogramma komt VNO-NCW met onconventionele voorstellen om de problemen bij banken, pensioenfondsen en woningmarkt in één keer op te lossen.

Dat is nodig, want Nederland loopt financieel vast, waarschuwen de werkgevers. Het is „tijd voor een alomvattend financieel hervormingsplan” om „wurgende impasses” te doorbreken. Het midden- en kleinbedrijf kan volgens de werkgevers nauwelijks meer krediet krijgen want banken hebben te weinig geld. Starters op de woningmarkt kunnen onvoldoende geld lenen voor de aankoop van een huis. Pensioenfondsen staan in het rood, en banken zijn voor hun financiering veel te afhankelijk van het buitenland en de (grillige) financiële markten, terwijl Nederlandse pensioenfondsen tegelijkertijd het gros van hun vermogen in het buitenland beleggen.

De oplossing: pensioenfondsen moeten aangemoedigd worden Nederlandse woninghypotheken van banken over te nemen. Zo krijgen banken een stabielere financieringsbasis, zodat zij weer meer geld aan huizenkopers en bedrijfsleven kunnen lenen. Maar daar hangt wel een prijskaartje aan. Want wat krijgen de fondsen ervoor terug om in hypotheken te beleggen waarin ze nu kennelijk geen geld willen steken?

Hier zinspelen de werkgevers op een gewaagde uitruil. Het komt erop neer dat het toezicht op pensioenfondsen moet worden versoepeld: met het gebruik van andere – gunstiger – rekenrentes komen de tekorten straks lager uit. Daarnaast moeten de eisen aan fondsen minder rigide worden, waardoor minder snel premies moeten worden verhoogd of uitkeringen verlaagd.

Het plan is daarmee een variant op dat van de economen Arnoud Boot en Lans Bovenberg dat zij eerder dit jaar lanceerden. Zij gingen echter niet aan de haal met het pensioengeld van burgers. Zij ‘ontdekten’ juist dat een deel van het pensioenvermogen eigenlijk aan de staat toebehoort (doordat pensioenpremies belastingvrij belegd worden en pas bij uitkering belast worden bestaat een fors deel van het vermogen uit uitgestelde belasting).

Boot, onderweg van Spanje naar Nederland, zegt blij te zijn dat VNO-NCW zich heeft laten inspireren. „Ik zie hier in Spanje iedere dag ING paginagroot adverteren met 3,3 procent spaarrente. Dat illustreert nogmaals ons probleem: te weinig spaargeld om de binnenlandse hypotheken mee te financieren, terwijl het Nederlandse pensioengeld overwegend buiten de landsgrenzen wordt belegd.” Maar de econoom waarschuwt ervoor geen dossiers door elkaar te halen. „Het is gevaarlijk om de toezichthouder buitenspel te zetten. Het risicoprofiel van pensioenfondsen mag niet veranderen.”

Pensioendeskundige Bernard van Praag is kritischer. Hij had ook al bedenkingen bij de variant van Boot en Bovenberg. „Feit blijft dat je pensioenfondsen wilt aanzetten te beleggen in moeilijk inbare vorderingen”, zegt de emeritus universiteitshoogleraar van de UvA. „Dus de kwaliteit van het vermogen van pensioenfondsen verslechtert. Dit is zeer gevaarlijk. Dit moet je absoluut niet doen, het is dom als de pensioenfondsen deze plannen zouden volgen.”

Bovendien wijst hij erop dat pensioenfondsen wel degelijk al beleggen in Nederlandse hypotheken en aanverwant vastgoed. Alleen is dat veel minder dan de voorstanders van het deltaplan zouden willen.

Voor de burger zijn de plannen überhaupt moeilijk uit te leggen. De inspraak van pensioendeelnemers is zeer beperkt. Die dragen hun premie al verplicht af aan hun pensioenfonds – dat kun je niet uitkiezen – en krijgen weinig inzicht hoe de miljarden worden belegd. Nederlandse pensioenfondsen geven bijvoorbeeld niet prijs in welke investeringsmaatschappijen zij beleggen en hoeveel kosten zij daarmee maken.

Wat te denken van de woningbezitter met een hypotheek die ‘onder water staat’ – inmiddels geen uitzondering. Die zou straks zien dat zijn pensioenfonds óók nog eens gaat beleggen in de hypotheken die voor problemen zorgen. Dat is een stapeling van risico’s die doet denken aan de werknemers van Enron. Die zagen niet alleen hun baan, maar ook hun pensioen in rook opgaan toen hun werkgever bankroet ging. Het pensioenfonds bleek vooral in het eigen bedrijf te hebben belegd.