'Vrede, de musical' uit 1678

De repetities voor de ‘barokmusical’ uit 1678 De Triomferende Min zijn in Utrecht in volle gang: een ‘vredespel, gemengt met zang- en snarenspel, vliegwerken en baletten’.

En dan komen de hapjes van Comus, de god van feesten en lekker eten. De wijngod Bacchus trekt de flessen open. „Drinkt nu in de schaduw van Oranje de wijn van Vrankrijk of Germanje.” Na een herderszang wordt gedanst door boertjes en boerinnen. Ze spelen met linten, rood, wit blauw en oranje. En ze zingen. „Ziet Elsje nu eens d’uiers trekken.”

De liefdesgodin Venus zegt tot de oorlogsgod Mars: „Het landvolk vervult met vreugd nu ieders ooren.”

Bij de repetities van De Triomferende Min (1678) is de sfeer vrolijk en speels. Tegen het eind van het muziektheaterstuk, zojuist op cd uitgebracht, valt er ook wel wat te vieren. De Vrede van Nijmegen besloot zes jaren van oorlog tegen Frankrijk, Engeland en de bisdommen Keulen en Münster, begonnen in het Rampjaar 1672.

De dichter Dirck Buysero en de componist Carolus Hacquart schreven een ‘Vredespel, gemengt met zang- en snarenspel, vliegwerken en baletten’. Maar een officiële uitvoering was er destijds niet, Amsterdam vond het te duur en wilde geen Oranje-politiek in het theater.

Hoewel De Triomferende Min lang doorging voor ‘de eerste Nederlandse opera’ kwam het in ons land pas in de vorige eeuw tot slechts drie uitvoeringen, in Arnhem, Leiden en voor de radio.

Volgende week wordt De Triomferende Min uitgevoerd tijdens het Utrechtse Festival Oude Muziek.

Het is een project van Camerata Trajectina van Louis Peter Grijp, artistiek leider en luitist van het gezelschap. Ook is hij onderzoeker bij het Meertens Instituut, waar hij de muziek bij stukken van Hooft en Vondel ontdekte, en bijzonder hoogleraar liedcultuur in Utrecht.

Grijp, die met Camarata Trajectina in 2006 uitvoeringen gaf van het stuk Bacchus, Ceres, Venus (1686) van tekstdichter Govert Bidloo en componist Johan Schenck, is ervan overtuigd dat dát de eerste Nederlandse opera was. Het heeft geen gesproken gedeelten, in tegenstelling tot De Triomferende Min.

Grijp: „Bacchus, Ceres, Venus was echt een opera. Bij De Triomferende Min moet je je best doen om het een opera te noemen. Het is een zangspel, een vredesspel, een allegorisch gelegenheidswerk met een zweem opera. We noemen het nu een barokmusical om duidelijk te maken wat je je erbij moet voorstellen: een toneelstuk met veel muziek, naarmate het vordert steeds meer.”

Regisseur Marc Krone vindt het tweede deel zelfs een songfestival: een staalkaart van stijlen en sferen.

Grijp is enthousiast over de muziek van Hacquart, afkomstig uit Vlaanderen. „Heel goed, Frans gericht met Italiaanse elementen. Hij blijft internationaal overeind als je hem vergelijkt met tijdgenoten in Italië, maar Lully, de componist van Lodewijk XIV, is net een slagje groter. Ik heb me ook niet de kans laten ontnemen om de witte plekken in de partituur in te vullen.”

Maar het verhaal vond hij aanvankelijk wat dunnetjes. „Nederland was bijna van de kaart geveegd, daarvan komt weinig door in de tekst. Daarom begint de voorstelling nu met een schets van de politieke achtergrond, de oorlog en het Rampjaar 1672. ‘Het volk was redeloos, het land reddeloos, de regering radeloos.’ Je ziet Lodewijk XIV zijn spierballen oppompen om de idylle van de Gouden Eeuw te verstoren.”

Exemplarisch voor de rampspoed zijn de lotgevallen van Margaretha Turnor in het pronkkasteel Amerongen.

Lodewijk XIV logeerde er en verwoestte het toen haar man Godard van Reede de koning niet erkende. Ze vluchtte naar Den Haag, waar de gebroeders De Witt werden gelyncht en Willem III terugkeerde na een stadhouderloos tijdperk.

Hij verloor Orange in Frankrijk, maar dankzij het Rampjaar maakte hij enorme carrière, uiteindelijk werd hij zelfs koning van Engeland.

De Vrede van Nijmegen had gevolgen van Zweden tot Spanje, Frankrijk vergrootte zijn grondgebied en zijn macht.

Grijp: „In het verhaal van Buysero, ook de auteur van de klucht De bruiloft van Kloris en Roosje, probeert Cupido Mars te laten ophouden met oorlogvoeren. Dat stoort de minnehandel, de dames willen niet meer en alles gaat fout. Uiteindelijk wordt Mars verleid door Venus, waardoor de vrede een feit is. De twee niveaus worden met elkaar verbonden: Margaretha neemt de rol van Venus op zich en brengt Mars tot rede. Dan barst het zangspel los met vredeszangen van allerlei volken en de goden.”

Festival Oude Muziek: De Triomferende Min op 28 en 29 aug om 20 en 22u in de Nicolaïkerk Utrecht. Reserveringen: www.oudemuziek.nl Cd: Globe 6069.