Nieuw logo Rijks: eigenzinnige ij

Vooruitlopend op de heropening volgend jaar begint het Rijksmuseum alvast zijn nieuwe gezicht te tonen. De herinrichting na de jarenlange verbouwing is deze week begonnen met het naar binnen hijsen van een historisch vliegtuig.

Morgen worden het nieuwe logo en de nieuwe huisstijl gepresenteerd, naar ontwerp van de internationaal bekende boekontwerper Irma Boom. „Ik heb de opdracht benaderd zoals ik ook een boek ontwerp”, zegt ze. „Vanuit een inhoudelijke gedachte die compromisloos wordt uitgevoerd.”

Het logo is strak, simpel, helder en modern. Het bestaat uitsluitend uit zwarte hoofdletters op een witte ondergrond. Aan de hand van het logo dat Irma Boom heeft bedacht, heeft letterontwerper Paul van der Laan een nieuw lettertype ontworpen, de Rijksmuseum Logotype. „Het woord is meteen ook het beeld”, zegt Boom in haar studio in Amsterdam. „We hebben uitgebreid onderzoek gedaan naar logo’s, en de sterkste zijn allemaal zwart-wit en typografisch.”

Ze wist ook meteen dat het een schreefloze letter moest worden, zegt ze – een letter met schreef zou te klassiek aanvoelen. „De collectie bestrijkt vijf eeuwen. Het logo moet dat hele scala aan eeuwen en kunstwerken omvatten en in deze tijd plaatsen. Het Rijksmuseum is een nationaal museum met een internationale uitstraling.”

Dit is het zesde logo van het Rijksmuseum sinds de invoering van het eerste in 1917. Het vorige, van Studio Dumbar – waar Boom ooit stage liep – is inmiddels dertig jaar oud. Boom kreeg de opdracht voor dit nieuwe ontwerp in 2010.

Twee elementen vallen direct op: de vormgeving van de letter ij – die uniek is voor de Nederlandse taal – en de kleine spatie tussen Rijks en museum. „Die letter ij is altijd een probleem, in de typografie maar ook voor buitenlanders die geen idee hebben hoe je dat uitspreekt. Je ziet die worsteling ook in alle vijf eerdere logo’s. Daarom heb ik in deze nieuwe lettertype de i en de j tot één letter versmolten.” En uitwijken naar de letter y? „Nooit. De ij is Nederlands, dit is een Nederland museum.”

De spatie komt „doordat voor mijn gevoel het ook twee woorden zijn. ‘Rijks’ is het koosnaampje”. Aan die spatie is te zien, zegt zij, dat bij typografie de ruimtes tussen de letters net zo belangrijk zijn als de letters zelf.

Alles wat het instituut vertegenwoordigt – het logo, evenals het bijbehorende plastic tas waar het logo pontificaal opstaat – is zwart-wit; de kleur komt uit de collectie van het instituut.

Een belangrijk onderdeel van de nieuwe huisstijl is een kleurenpalet, gebaseerd op honderd topstukken. Dit palet wordt toegepast op de toegangskaarten, vlaggen, drukwerk zoals de nieuwe museumgids en de artikelen in de museumwinkel. „In samenspraak met hoofd beeldende kunst Gregor Weber hebben we de beeldbepalende kleuren gekozen. Die hebben nu namen als Nachtwacht-rood en Melkmeisje-geel.” In de doos met kleurpotloden in de winkel heten de kleuren straks ook zo. „Dan kan iedereen het geel van Vermeers Melkmeisje gebruiken.”