Helpt plassen op een kwallenbeet?

We zwemmen zomers massaal in zee. En dat betekent oppassen voor kwallen. Wat moet je eigenlijk doen als je gebeten wordt? Volgens sommige redacteuren helpt urine tegen de pijn. Is dat echt zo?

Het klinkt vies, maar er zit een kern van waarheid in het verhaal, vertelt de Belgische toxicoloog Jan Tytgat. Tytgat doet onderzoek naar het gif van kwallen en kwam tot een verrassende ontdekking. „Het netelmechanisme van kwallen is uniek. De tentakels van kwallen bevatten duizenden kleine ‘harpoentjes’, netelcellen waarlangs een kwal gif kan inspuiten, zodra ze met de huid van een zwemmer in aanraking komt.”

Geprikt worden door deze harpoentjes is pijnlijk, maar vooral het kwallengif zorgt voor een brandend en jeukend gevoel. Tytgat wist dat in grote delen van de wereld de pijn vermindert door de huid af te spoelen met warm water en het aanbrengen van een licht zuur, zoals azijn.

De Belg legde het verband met de capsaïcine-receptoren. Dit zijn eiwitten die zodra ze bijvoorbeeld met het actieve bestanddeel van rode pepers in contact komen, een brandend gevoel veroorzaken. Het is bekend dat deze receptoren zich afsluiten voor prikkels onder invloed van zuur en warmte. Tytgat deed experimenten waarbij de capsaïcine-receptoren van ratten werden geblokkeerd, de beestjes hadden minder last van kwallengif.

Omdat urine warm is en urinezuur bevat, lijkt het Tytgat logisch dat urine de capsaïcine-receptoren blokkeert en dus de pijn vermindert.

Cees van Romburgh van het Nederlandse Rode Kruis wil enkele kanttekeningen plaatsen: „Naast het feit dat urine vies is, reageren kwallen aan de Nederlandse kust contraproductief op azijn; de netelcellen ontladen juist.” Van Romburghs advies: „De pijn vermindert alleen door onderdompeling of douchen in zo heet mogelijk water (tot 45 graden Celsius). Wanneer dat niet aanwezig is, is de enige remedie afspoelen met zeewater of juist koelen tegen de pijn.” Tytgat: „Zolang de tentakels van de kwal aanwezig zijn in de huid kan het aantal netelcellen onder invloed van azijn inderdaad ‘exploderen’. Anders is het oké.”

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl