8 tot 10 keer per jaar wordt een jongere een moordenaar

In Rotterdam werden gisteren twee 14-jarigen aangehouden in verband met een moord. Bij de rechtbank in Arnhem ging, ook gisteren, de zaak van de Facebook-moord verder. De dader was 14. En er zijn meer zaken met jonge criminelen. België is in de ban van een moord op een 14-jarig meisje, door jongens van 12 en 16 jaar. Is er sprake van een trend?

Terwijl in Arnhem de zaak dient tegen de jeugdige verdachten van de moord op een meisje van 15, wegens een ruzie op Facebook, worden in Rotterdam twee 14-jarige verdachten gearresteerd van de moord op een meisje van 17. Daarvoor is ook al een 15-jarige Rotterdamse jongen aangehouden.

In België zitten sinds vorige week twee jongens van 12 en 16 vast op verdenking van betrokkenheid bij de dood van een 14-jarig buurmeisje, dat in juni werd gevonden in een weiland. Een van hen zou hebben gefilmd hoe ze haar pestten en mishandelden. Dit gebeurde in het huis van een 41-jarige buurman.

In korte tijd drie schokkende zaken van dodelijk geweld door kinderen in de puberleeftijd. Is dat toeval of zullen we moeten wennen aan steeds jongere moordenaars?

Volgens staatssecretaris Fred Teeven (Justitie, VVD) zijn „jongeren tussen de 15 en 23 jaar” verantwoordelijk voor een buitenproportioneel deel van de criminaliteit, zo schreef hij eind vorig jaar aan de Tweede Kamer. Hij wil de maximale straf voor deze groep verhogen van twee naar vier jaar jeugddetentie.

Maar volgens criminologen neemt de jeugdcriminaliteit sinds midden jaren negentig gestaag af. Moord en doodslag onder de achttien komt nog altijd hoogst zelden voor, zegt onderzoeker Peter van der Laan van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving.

Van der Laan houdt sinds begin jaren negentig een lijst bij van alle Nederlandse zaken met dodelijke slachtoffers waarbij minderjarigen betrokken zijn, als hoofddader of als mededader. Gemiddeld zijn er volgens hem jaarlijks acht à tien van deze zaken. Dit aantal is vrij stabiel, al zijn er uitschieters van twintig zaken in een jaar. Voor het overgrote deel gaat het om jongens van 16 en 17 jaar. Daders van 14 of 15 zijn zeer uitzonderlijk. 10 à 15 procent van de daders is een meisje.

Volgens Van der Laan gaat het om zeer verschillende zaken waarover nauwelijks iets algemeens te zeggen valt. Een enkele keer speelt een zaak zich af in het criminele circuit. Dan is het kind bijvoorbeeld betrokken bij een ripdeal. Maar het kan ook gaan om jonge meisjes die pasgeboren baby’s ombrengen. Of om jongens die een verkrachting proberen te verhullen door het meisje te doden. Of om eerwraak. Misdaden, kortom, waaraan ook volwassenen zich schuldig maken.

Dezelfde variëteit blijkt uit het overzicht van levensdelicten in Nederland in het boek Dodelijk geweld uit 2007. Het aantal minderjarige (mede)daders van moord of doodslag in de jaren 2002 tot en met 2006 ligt in dit overzicht rond de 25. Onder hen de 16-jarige Murat D. die op school zijn leraar doodschoot en de 16-jarige Goran P. die met twee oudere vrienden zijn ex-vriendin Maja Bradaric in brand stak. Maar ook minder bekende zaken als die van een 12-jarige jongen die de vriend van zijn moeder neerstak en twee zusjes van 15 en 16 die betrokken waren bij het doodslaan van hun vader.

Peter van der Laan ziet geen aanwijzingen dat het aantal minderjarige doders de laatste tijd toeneemt, jonger wordt, of andere motieven krijgt. Messen komen als moordwapen al twee decennia het vaakst voor. De rol van Facebook in de Arnhemse zaak mag nieuw zijn, het achterliggende motief (voorzover nu bekend) is dat niet. „Het lijkt op een heel erg uit de hand gelopen ruzie. Dat zie je wel vaker. Het gaat dan in belangrijke mate om een verregaande vorm van domheid, misschien gekoppeld aan stoerdoenerij.”

Zo herinnert hij zich een zaak waarin twee jongens elkaar op straat tegenkwamen, waarbij de een vond dat de ander op een verkeerde manier naar zijn vriendin keek. Hij besloot de ander een lesje te leren en leende een pistool. „Dat ging op een ongelukkige manier af. Die jongen had niet de intentie om iemand dood te maken. Ook dat was een gruwelijk uit de hand gelopen conflict.”

Van der Laan kijkt wel nog steeds op van zaken zoals die welke nu in de publiciteit zijn. „De vraag hoe jongeren tot zo’n daad komen, blijft mij toch intrigeren.”