Pil voor mannen komt een stapje dichterbij

Een chemische stof die gebruikt werd als middel tegen longtumoren en verschillende vormen van bloedkanker, blijkt ook werkzaam als anticonceptiemiddel voor mannen. Dat schreven Amerikaanse onderzoekers eind vorige week in het wetenschappelijke tijdschrift Cell. Dagelijkse injecties van het middel bij muizen bleken een betrouwbaar voorbehoedmiddel. En als de behandeling weer stopte, werden de mannetjes na twee tot vier maanden weer normaal vruchtbaar en kregen ze een op het oog gezond nageslacht.

De stof, bekend onder de codenaam JQ1, remt in de tumoren zogeheten bromodomein-eiwitten die het DNA verpakken. In rijpende mannelijke zaadcellen zit een ander bromodomein-eiwit dat ook gevoelig blijkt voor JQ1. Zonder een goed werkend bromodomein-eiwit kunnen er geen goede zaadcellen ontstaan, blijkt nu.

Mannelijke muizen die zes weken aan de JQ1 waren, hadden nog maar 11 procent van de normale hoeveelheid spermacellen in hun ejaculaat en daarvan was nog maar vijf procent beweeglijk (normaal 85 procent).

Sommige muizen bleken al onvruchtbaar bij een lage dosis JQ1, andere werden pas bij een dubbele dosis onvruchtbaar. De onderzoekers zien dit als bewijs dat het bromodomein-eiwit gebruikt kan worden voor een betrouwbare mannenpil. Ook bij ratten blijkt het middel te werken als anticonceptie.

Al vaker hebben onderzoekers geprobeerd een mannenpil te maken, meestal door in te grijpen in de hormoonhuishouding. Dat brengt wel het aantal zaadcellen omlaag, maar geeft ook allerlei ongewenste bijwerkingen, zoals depressies en een veranderd libido. Het voordeel van een middel als JQ1 is dat het de hormoonhuishouding met rust laat.

Het molecuul is klein genoeg om makkelijk vanuit het bloed in de zaadbuisjes in de zaadballen te komen, de plek waar het zijn werk moet doen. Omdat bromodomein-eiwitten ook elders in het lichaam voorkomen en JQ1 daarop ongewenste effecten kan hebben, denken de onderzoekers wel dat ze verder moeten zoeken naar een stof die heel specifiek het bromodomein-eiwit in de zaadballen stillegt en de andere ongemoeid laat.