Ook Hollande krijgt geen vat op Roma

De aanpak van Roma door de linkse Franse regering is net zo hard als van Sarkozy. Er is zoveel kritiek, dat zij morgen in haast bijeen komt. „Stemde ik hiervoor op Hollande?”

Heuvels van schroot schermen de caravans tegen al te nieuwsgierige blikken af. „Daarmee verdienen we ons geld”, zegt Nicolaï Iordaiche terwijl hij op een oude koelkast klopt. „Veel keus hebben we niet”, zegt de 30-jarige Roemeen. De Franse arbeidsmarkt is voor ons zo goed als gesloten.”

De caravan van Iordaiche en zijn gezin staat op een vlakte in de gemeente Triel-sur-Seine, dertig kilometer ten noordwesten van Parijs. Sinds een jaar of vier bivakkeren hier zo’n zestig Romafamilies.

De situatie van de Roma, al jaren een heet hangijzer in de Franse politiek, bezorgt ook de socialistische president François Hollande hoofdbrekens. Op initiatief van zijn minister voor Binnenlandse Zaken Manuel Valls ontruimde de politie de afgelopen weken illegale Romakampen bij Parijs, Lille en Lyon.

Maar nu lijkt de regering weer iets positiefs te willen doen voor de Roma. Morgen zit premier Jean-Marc Ayrault een ingelaste ministersvergadering voor over het slepende thema. Enkele ministers hebben gezegd dat ze de Roma meer toegang tot de arbeidsmarkt willen bieden. De tijdelijke wetgeving die werkrestricties oplegt aan EU-burgers uit Roemenië en Bulgarije – inclusief Roma – moet versneld worden afgeschaft.

De regering maakt zo een knieval voor de groeiende kritiek op de harde opstelling van Valls. Hij werd door Hollande met zorg gekozen omdat hij de Parti Socialiste een law-and-order profiel kon geven.

In Frankrijk verblijven tussen de 15.000 en 20.000 Roma, vaak in caravans en zelfgebouwde hutjes in de rafelrand van grote stedelijke agglomeraties. Burgemeesters klagen over slechte hygiëne, brandgevaar en spanningen met de lokale bevolking en zijn de kampementen liever kwijt dan rijk.

Na de politieacties van de afgelopen tijd belandden honderden Roma, onder wie tientallen kinderen, op straat. Sommigen kregen een vliegticket naar Roemenië of Bulgarije. Vertrekkende Roma krijgen een premie van 300 euro mee van de Franse staat, maar keren vaak snel terug, zodat het aantal Roma in Frankrijk stabiel blijft.

Het betekent voortzetting van het beleid van oud-president Nicolas Sarkozy, die voor de illegale kampen weinig genade kende. Van een socialistische regering wordt iets anders verwacht. „Heb ik hiervoor op Hollande gestemd?”, schreef een verontwaardigde Audrey Pulvar, journaliste bij weekblad Les Inrockuptibles. Pulvar is tevens levensgezellin van Arnaud Montebourg, de socialistische minister van Reïndustrialisering.

In een recent interview weigerde minister van Justitie Christiane Taubira het beleid van Valls te ondersteunen. Het geeft aan hoezeer de kwestie links verdeelt – uiteraard tot vreugde van de oppositie. Kopstukken van de rechtse UMP laten geen gelegenheid voorbij gaan om Manuel Valls te prijzen en stoken zo het vuurtje nog wat op.

In het kamp in Triel-sur-Seine is stromend water noch elektriciteit. De kinderen gaan wel naar school. Drie jongens van een jaar of zestien melden zich bij caravan van Iordaiche. „Ze hebben een waterput geslagen”, zegt hij, maar dieper dan zes meter zijn ze niet gekomen. Hier zit het grondwater op dertien meter.”

Toch geeft hij ze 70 euro voor de moeite. Uitgelaten verdwijnen de jongens tussen de wirwar van caravans, struikgewas en schroothopen.

Officieel staat de locatie niet op de lijst om te worden ontmanteld. Maar Iordaiche is bang. „Iedere ochtend staan we op met de vrees dat het onze laatste dag hier kan zijn.”

Ontruimingen gaan gepaard met krachtige beelden van ontredderde kinderen en wekken vaak beroering. Maar uit opiniepeilingen blijkt dat zo’n tachtig procent van de Fransen ‘overwegend positief’ tot ‘zeer positief’ is over het opdoeken van illegale kampementen. Valls stelt dat „niets doen” geen optie is, maar benadrukte ook dat hij er niet op uit is zondebokken aan te wijzen.

Er bestaat een breed sentiment dat Sarkozy te ver ging toen hij in 2010, tijdens een krijgslustige toespraak in Grenoble, een direct verband legde tussen de Roma-bevolking en criminaliteit. De toespraak, primair bedoeld om kiezers terug te winnen van het rechts-populistische Front National, werd destijds ook internationaal scherp bekritiseerd.

„De toon is veranderd, maar het beleid is hetzelfde als dat van de vorige regering”, meent Malik Salemkour, woordvoerder van Romeurope, een organisatie zich inzet voor een betere integratie van Roma in de Franse samenleving.

„Voor noodopvang heeft de regering niet gezorgd”, zegt hij. En waar gaan op straat gezette kinderen volgende week naar school?”

Ook andere critici wijzen fijntjes op beloften van François Hollande in campagnetijd, eerder dit jaar. Geen ontruiming zonder „alternatieve oplossingen”, stelde de toen-nog-kandidaat-president. „De Franse samenleving kan niet toestaan dat er zieke baby’s verblijven in een telefooncel op Place Bastille in Parijs”, wreef het linkse dagblad Libération de socialistische regering in.

Sinds een paar jaar wordt in Frankrijk op beperkte schaal geëxperimenteerd met ‘integratiedorpen’, speciaal voor Roma. De eerste resultaten zijn hoopvol, maar de kosten zijn dermate hoog dat ze nooit een werkelijk alternatief kunnen zijn voor alle in Frankrijk verblijvende Roma. Valls noemt het bieden van alternatieve woonruimte „lastig”. „Dat moet gezegd worden”.

Betere toegang van Roma tot de arbeidsmarkt, zoals de regering nu overweegt, is volgens Salemkour een goede zaak. Maar het is slechts het begin van een oplossing. „We maken ons geen illusies: toveroplossingen bestaan niet. Het opleidingsniveau van meeste Roma is zeer laag. Maar feit is dat zonder opheffing van de wetgeving die ze nu het werken belemmert iedere integratiepoging van te voren gedoemd is.”