Fel pleitbezorger Malta's ongebondenheid

Dom Mintoff schuwde conflicten met grote mogendheden niet. Maar op Malta zelf geldt hij als vader van de verzorgingsstaat.

Jarenlang was hij het gezicht van de kleine maar strategisch gelegen eilandnatie in de Middellandse Zee. Een uitgesproken linkse figuur, die zich als leider van de sociaal-democratische partij graag bediende van vurige retoriek. En de man die na het doorsnijden van de banden van Malta met de Britse kroon in 1971 nauwe banden aanknoopte met communistisch China en zijn grillige buurman, de Libische kolonel Moammar Gaddafi.

Dom Mintoff, die gisteren op 96-jarige leeftijd in zijn villa in La Valetta overleed, was ook een van de voormannen in de beweging van niet-gebonden staten. Hij weigerde consequent partij te kiezen voor de Verenigde Staten of de Sovjet-Unie.

Mintoff was tweemaal premier. Vooral zijn tweede periode als regeringsleider (1971-1984) verliep turbulent. Meteen al baarde hij opzien door de bevelhebber van de NAVO-strijdkrachten in Zuid-Europa van het eiland te sturen. Nadat hij Malta in 1971 had uitgeroepen tot een republiek dwong hij de Britten acht jaar later tot de sluiting van hun militaire basis op het eiland, twee eeuwen lang een van de sleutelposten in hun koloniale rijk.

Daarin school een zekere ironie, omdat Mintoff zelf ook nauwe banden had met het koloniale moederland. Zijn vader was kok bij de Britse marine geweest en Mintoff zelf had eind jaren ’30, begin jaren ’40 gestudeerd en gewerkt in Groot-Brittannië. Ook had hij een Britse vrouw, de aristocratische Moyra de Vere Bentinck, die hij tijdens zijn ingenieursstudie in Oxford had ontmoet. Bovendien had Mintoff tijdens zijn eerste periode als premier (1955-1958) juist een beleid van integratie met Groot-Brittannië bepleit. Toen het land in 1964 onafhankelijk was geworden, terwijl Mintoff in de oppositie zat, begon ook hij zich assertiever op te stellen.

Veel inwoners van Malta zullen zich Mintoff echter vooral herinneren als de architect van de moderne verzorgingsstaat op hun eiland. Onder zijn leiding werd een pensioenstelsel, een minimumloon, gratis onderwijs en medische zorg ingevoerd.

Nog in 1998 bracht de toen al hoogbejaarde Mintoff de toenmalige Labour-regering ten val. En toen Malta zich opmaakte lid te worden van de Europese Unie, voerde hij daartegen fel campagne. Zijn spreekbeurten bleven veel mensen trekken. Maar hij kon niet verhinderen dat Malta in 2004 EU-lid werd.