Denk klein

Wat is de Grootste Denkfout van iedere beginnende wereldverbeteraar?

Denk Groot.

Dat Grote Denken klinkt meestal zo: ‘Ik ga de armoede de wereld uit helpen.’ Of: ‘Ik wil dat ieder mens op aarde schoon drinkwater heeft.’ Of: ‘Ik zal medicijn tegen aids ontdekken.’

Grote Illusies.

Om de verwachtingen op te schroeven, begaan idealisten vervolgens ook nog eens de tweede Grote Denkfout: ze spiegelen zich aan de Groten der Aarde. U kent ze wel uit de ‘powerpoints’ die moeten aanzetten tot Grote Daden: Aanhalingstekens openen, ‘inspirerende quote’, aanhalingstekens sluiten. Was getekend: Martin Luther King. Nelson Mandela. Albert Einstein. Moeder Theresa. Jezus Christus.

Dat volk.

Het is allemaal een jammerlijk restant uit de vroege 19de eeuw, toen de Industriële Revolutie uitbrak en het geloof in de maakbaarheid van de wereld opeens alomtegenwoordig werd. Dat geloof trouwde vervolgens met de 20ste-eeuwse mythe van het almachtige individu en voilà: de megalomane utopist was geboren. Aan hem hebben we heel wat moderne kletspraat te danken. Dromen, Durven, Doen.

Dat werk.

Goed bedoeld, vast en zeker, maar u weet net zo goed als ik: dat Grote Denken is vooral een recept voor Grote Teleurstellingen. Want u bent geen Mandela. En al helemaal geen Einstein. U bent een Jansen. Of een De Vries. Niet meer dan dat.

Maar het goede nieuws is: meer hoeft u ook niet te zijn. Want de grootste transformaties beginnen klein en pretentieloos en voltrekken zich anoniem en onopzettelijk. Humphry Davy (Wie? Precies!) vond in 1815 de eerste lamp uit voor een stel mijnwerkers, niet voor de wereld. Joseph Licklider (Wie? Precies!) bedacht in 1960 een minuscuul computernetwerkje dat later zou uitgroeien tot internet. Voorzagen zij de impact van hun ideeën? Nee. Spiegelden zij zich aan beroemde voorgangers? Nee. Wilden zij ‘de wereld’ verbeteren? Niet per se. Maar ze deden ’t wel, per ongeluk.

De wijste lessen uit het Grote Handboek van de wereldverbeteraar zijn dan ook deze. Denk klein. Vind nooit opnieuw een wiel uit. Vergelijk jezelf nooit met grote namen. En verwacht er vooral niet te veel van. Het zal je nog verbazen hoe ver je daarmee komt.

Aanhalingstekens openen, ‘inspirerende quote’, aanhalingstekens sluiten. Was getekend ...

Rob Wijnberg

Filosoof, hoofdredacteur nrc.next