Schuld kwam voor het geld

David Graeber, Schuld: De eerste 5000 jaar. Business Contact, 2012, 623 blz. €34,95.

Antropoloog David Graeber behandelt in dit originele boek de wereldgeschiedenis aan de hand van schuldrelaties. Niet de berekenende homo economicus, schrijft hij, maar de in sociale verplichtingen ingebedde mens heeft het grootste deel van de economische geschiedenis bepaald.

Tegen de economische handboeken in laat Graeber zien dat krediet als uitdrukking van onderlinge verplichtingen al bestond voordat geld werd uitgevonden. Sterker nog: schuld en kwijtschelding hebben ons morele besef gevormd. Geld ontstond pas toen legers op de been werden gebracht om conflicten te beslechten; soldaten betalen in kippen en varkens was lastig.

Dat je schulden moet afbetalen lijkt nu een hoeksteen van de moraal. Toch waren oude samenlevingen hierin ambivalent. Wie zijn schulden niet afbetaalde, werd slaaf. Maar debiteuren waren ook beschermd. Als in Mesopotamië een nieuwe koning aantrad, werden veel schulden weggestreept. In onze wereld beschermen regeringen de schuldeisers. De schulden van burgers worden niet kwijtgescholden, terwijl banken de ene bailout na de andere krijgen.