Als speler een topper, als coach (nog) niet

Ronald Koeman en Marco van Basten wonnen als speler het EK. Maar ze zijn nog geen topcoach.

Rotterdam. „Dit is een goed stelhoor”, riep tv-commentator Theo Reitsma in 1988 nadat het Nederlands elftal Europees kampioen was geworden. Oranje pakte voor het eerst in de geschiedenis een hoofdprijs en zette zich voor altijd op de kaart. De overtuiging was dan ook groot dat deze generatie spelers later een nieuwe lichting toptrainers voort zou brengen. Maar nu, 24 jaar later, zijn diverse trainerscarrières in de knop gebroken en strijden anderen nog altijd voor erkenning.

Twee vedetten uit 1988, Ronald Koeman en Marco van Basten, zaten zaterdag na Feyenoord-Heerenveen (1-1) broederlijk naast elkaar. „Altijd leuk om elkaar weer tegen te komen”, vond Koeman. „Gelukkig zijn we in evenwicht gebleven”, zei Van Basten.

De internationals van het kampioenselftal van 1988 groeiden op in het tijdperk van de trainer Johan Cruijff. Deze kreeg als enige ooit dispensatie van de KNVB en kreeg de licentie ‘coach betaald voetbal’ cadeau. Cruijff boekte als selfmade coach bij Ajax en Barcelona tal van successen. De Europese kampioenen van 1988 voelden zich daardoor gesteund om na een verkorte trainerscursus ook snel aan hun tweede carrière te beginnen. Waarschuwende woorden van Co Adriaanse – „Een goed paard is nog geen goede ruiter” – werden in de wind geslagen. Op doelman Hans van Breukelen en rechtsback Berry van Aerle na is het hele basiselftal van de finale trainer geworden.

Verdediger Adri van Tiggelen en technicus Arnold Mühren waren bij hun oude clubs Sparta en Ajax assistent- en jeugdtrainer. Van Tiggelen probeerde het vorig jaar als hoofdtrainer bij Heerjansdam, maar stapte na vijf weken op. Mühren werd twee jaar geleden bij Ajax ontslagen omdat hij niet meer te sturen zou zijn.

Dezelfde klacht kreeg Ruud Gullit vaak te horen. Gullit verbaasde vriend en vijand toen hij in 1996 opeens speler-trainer van Chelsea werd. Hij veroverde met de Londense club nog wel de FA Cup, maar sindsdien is hij nog altijd op zoek naar een nieuwe prijs na mislukkingen bij Newcastle United, Jong Oranje, Feyenoord, L.A. Galaxy en Terek Grozny. Gullit vond zichzelf geschikt om het Nederlands elftal over te nemen van Bert van Marwijk, maar de KNVB koos voor de ‘schoolmeester’ Louis van Gaal.

Gullit liet zaterdag in het AD zijn licht schijnen over zijn trainersloopbaan, die wat hem betreft nog niet voorbij is. Een oud-topspeler krijgt in zijn ogen minder krediet. „Je wordt niet geacht dezelfde fouten te maken als een andere beginneling. Routine doe je alleen op als je op eigen benen staat. Maar omdat je hoge ogen hebt gegooid, moet je mazzel hebben, anders is de tegenwind te hard.”

Dat ondervond Gerald Vanenburg. Het supertalent dat als speler de torenhoge verwachtingen niet waar had gemaakt, zag zijn trainersloopbaan helemaal mislukken. Vanenburg begon als jeugdtrainer van PSV, was even hoofdtrainer van 1860 München, daalde af naar Helmond Sport en FC Eindhoven en eindigde als extra veldtrainer bij Willem II. Hij was ook als trainer nooit een leider.

Frank Rijkaard, Jan Wouters, Erwin en Ronald Koeman en Marco van Basten houden tot op de dag van vandaag de eer van hun generatie hoog. Ook dit vijftal werd de afgelopen jaren door schade en schande wijs. Rijkaard staat symbool voor de grilligheid van een onervaren coach. Hij begon als bondscoach bij Oranje, degradeerde met Sparta, won de Champions League met Barcelona en is als bondscoach van Saoedi-Arabië al uitgeschakeld voor het WK van 2014.

De carrières van Wouters, de broers Koeman en Van Basten vertoonden ups en downs. Wouters ging ten onder als coach van Ajax en wilde geen hoofdtrainer meer zijn. Totdat Erwin Koeman, nu trainer van RKC, afgelopen seizoen vertrok bij FC Utrecht. Wouters volgde hem op.

Ronald Koeman heeft vorig seizoen bij Feyenoord bewezen dat hij wel degelijk een goede coach is. Van Basten hoopt dit seizoen met SC Heerenveen in zijn voetsporen te treden. De helden van 1988 voelden zich zaterdag in de Kuip meer dan eens machteloos omdat de spelers hun opdrachten niet uitvoerden. Illustratief was Van Bastens woede-uitbarsting bij de gelijkmaker van Feyenoord. Als trainer zijn Koeman en Van Basten nog altijd ver verwijderd van het niveau dat ze als speler hadden.