Wat vinden de insiders?

46 ‘insiders’ geven tijdens de campagne antwoorden op vragen van deze krant. Vanaf vandaag op deze pagina’s: hun visie op de verkiezingen.

Illustratie Hajo

Verkiezingscampagnes zijn vergeven van strategie. Betreed niet het speelveld van de ander, maak geen fouten en probeer de fouten van de tegenstander altijd uit te vergroten.

Het lijken heldere uitgangspunten, maar campagnestrategie is geen wetenschap. Het is ingewikkeld. Een scherpe uithaal naar een concurrent kan de ene keer effectief zijn, de andere keer komt die als boemerang terug. CDA-lijsttrekker Balkenende had succes met zijn uithaal naar PvdA-concurrent Wouter Bos. „U draait en u bent niet eerlijk”, zei hij in een radiodebat. Dat werd een bepalend moment in de campagne van 2006. SP-leider Emile Roemer kreeg donderdag te maken met het boemerangeffect. Als hij premier was zou hij bij een overschrijding van het Nederlandse begrotingstekort een boete van de Europese Commissie niet betalen. „Over my dead body”, zei hij. Maar dat was toch wat te extreem, concludeerde de SP naderhand. En dus kwam Roemer erop terug. Meteen maakte PVV-leider Geert Wilders hem uit voor draaikont.

Een plan kan ook doodvallen als het op het verkeerde moment in het verkeerde medium is gebracht, een verzuchting kan veel groter worden dan je lief is. Dat overkwam Jan Peter Balkenende in 2010. „U kijkt zo lief”, mompelde hij tegen RTL-presentator en debatleider Mariëlle Tweebeeke. Dat moment zou vaak herhaald worden.

Om tijdens het verkiezingsgeweld politieke ontwikkelingen en strategische keuzes in perspectief te plaatsen, publiceert NRC Handelsblad de komende weken regelmatig de ‘politieke insiders pool’. Het idee is ontleend aan de Insiders Polls van het Amerikaanse weekblad The National Journal.

De deelnemers aan de insiders pool zijn 46 experts, die het politieke spel van binnen en buiten kennen. Zij kunnen inschatten of een strategische keuze van een partij de goede was, of juist waarom die verkeerd uitpakte. Om te voorkomen dat de strategen een gekuiste mening geven, publiceren we de antwoorden anoniem.

Zo zitten in de pool bijvoorbeeld oud-politici, van allerlei partijen: Paul Rosenmöller (GroenLinks), Rick van der Ploeg (PvdA), Ab Klink (CDA), André Rouvoet (ChristenUnie), Rita Verdonk (VVD en later TON) en Ed Nijpels (VVD).

Politici zijn het gezicht van een campagne, maar achter de schermen zijn strategen, communicatieadviseurs en campagneleiders soms net zo belangrijk. Eén van hen is Jack de Vries, een spindoctor voor het CDA en lid van de insiders pool. Hij introduceerde tijdens de campagne in 2006 het ‘draaipunt van de dag’, waarmee het CDA Wouter Bos succesvol kon wegzetten als ‘draaikont’. Of Tom van der Lee, tussen 1993 en 2009 politiek coördinator en hoofd voorlichting van de Kamerfractie van GroenLinks. „Als de lijsttrekker van GroenLinks de hoek om komt, zal hij niet veel later volgen”, schreef deze krant in 1998. Nu is hij directeur campagnes voor Oxfam Novib. En Erik van Bruggen, hij leidt nu campagnebureau BKB. In 1998 voerde hij campagne voor Kok (‘Kies Kok’) en in 2003 voor Bos. Die laatste verkiezingen brachten de PvdA negentien zetels winst.

De deelnemers van de politieke insiders pool vormen een zo goed mogelijke afspiegeling van de huidige politieke verhoudingen. Bij de ene partij blijkt het in de praktijk gemakkelijker om deelnemers te werven, dan bij de andere. CDA, PvdA en VVD hebben een lange traditie van campagnestrategieën, spindoctors en politiek adviseurs. Bij andere, jongere partijen is dat veel minder het geval. De enige met een PVV-achtergrond bijvoorbeeld, is Geert Tomlow. Hij was in 2006 kandidaat op de PVV-lijst en zat in het ‘klasje van Geert’.

Tot de verkiezingen zullen de 46 insiders de campagne volgen. De meesten van hen houden van de strijd, de strategie en het spektakel. Maar verkiezingen zijn meer dan dat, zegt een insider. „Campagnevoeren is niet alleen maar een spel. Campagnes gaan over de toekomst van het land.”