Vrees de Grieken ook al brengen ze geschenken

Voor de vakantiekoffer maakt Bernard Hulsman deze week een keuze uit het aanbod mid price biografieën. Van een misdadiger, zakenman, een componist en antieke heersers.

Sommige dingen veranderen nooit. Al in de klassieke oudheid hadden de Grieken een slechte reputatie. Volgens de Romeinen waren ze onbetrouwbaar en leugenachtig, schrijft de Amerikaanse schrijfster Stacy Schiff in Cleopatra (Vert. Corrie van den Berg en Carola Kloos, Ambo, 373 blz. € 15). Ook Cleopatra (69-30 v. Chr,) de koningin van Egypte en het laatste lid van de Macedonische, Ptolemaeïsche dynastie, had last van deze reputatie. Toch lukte het haar om twee Romeinse heersers langdurig in haar bed te krijgen: eerst Julius Caesar en later Marcus Antonius, de tegenstrever van de eerste Romeinse keizer Augustus.

De laatste heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het beeld van Cleopatra als super-Griekse, een door en door verdorven, manipulatieve vrouw. De mooie biografie van Schiff, die eerder het levensverhaal van Vera Nabokov beschreef, moet dit beeld bijstellen. In Cleopatra is de laatste Egyptische koningin een ‘sterke vrouw’ die machtige mannen gepast tegenspel biedt.

Behalve afkeer riepen de Grieken ook bewondering op bij de Romeinen. Griekenland was in het Romeinse Rijk het land van de cultuur. Ook keizer Hadrianus (76-138) was een een bewonderaar van de Griekse kunst, schrijft de Engelse historicus Anthony Everitt in Hadrianus. De rusteloze keizer (Vert. Corrie van de Berg en Carola Kloos, Ambo, 376 blz, € 17,50). Everitt noemt Hadrianus een ‘goede Nero.’ Net als zijn voorganger dompelde hij zich graag onder in Griekse cultuur en liet hij tal van gebouwen neerzetten, waaronder het waarschijnlijk door hemzelf ontworpen Pantheon in Rome. Maar hij was minder grillig en pervers dan Nero, al had ook hij volgens Everitt zijn nukken en schuwde hij grof geweld tegen bijvoorbeeld de Joden niet. Onder zijn bewind verdween Judea van de kaart en heette voortaan Palestina. Daar staat tegenover dat onder Hadrianus meer mensen uit het oude Griekenland lid werden van de Romeinse senaat en de Griekse cultuur begon aan een renaissance.

‘Jij bent slimmer als de rest’: dit compliment van Willem Holleeder, de beruchtste nog levende Nederlandse misdadiger, staat als aanbeveling op de achterflap van Holleeder. De jonge jaren (De Bezige Bij, 272 blz., €12,50) van de schrijver/journalist Auke Kok. Het compliment heeft zijn uitwerking niet gemist, want Koks weergave van Holleeders jonge jaren is zeer welwillend. Als Kok Holleeder tijdens een rechtszitting in zijn oksel ziet hoesten, kan hij niet geloven dat hij een zware misdadiger is die terechtstaat wegens afpersing van de vermoorde vastgoedhandelaar Willem Endstra. ‘Van een gewetenloze crimineel verwacht je geen poging om bacillen bij zich te houden’, geeft hij als bizarre reden.

In Holleeder is Willem Holleeder een vrij gewone jongen die opgroeide in de Jordaan toen die nog een Amsterdamse volksbuurt was. Maar toevallig krijgt hij verkeerde vrienden, zoals Cor van Hout met wie hij in zaken gaat. Van het een komt het ander en tot slot ontvoeren Holleeder en Van Hout bierfabrikant Heineken en zijn chauffeur Doderer.

Net als Holleeder voelt zakenman Joep van den Nieuwenhuyzen zich miskend, zo blijkt uit Joep! Van held tot hoofdverdachte (Prometheus/NRC Handelsblad, 316 blz. €10) van NRC-Handelsblad-redacteur Philip de Witt Wijnen. Ziet Holleeder zichzelf als een handige ras-Amsterdammer die volgens de Jordanese mores nooit een vriend als Endstra zou afpersen, Van den Nieuwenhuyzen vindt zichzelf een briljante zakenman die wordt tegengewerkt door de Nederlandse overheid en nu, ten onrechte, weer verdachte is in een rechtszaak wegens fraude.

De Witt Wijnen heeft veel meer afstand tot zijn onderwerp bewaard dan Kok en daardoor een betere biografie geschreven. Heel precies heeft hij uitgeplozen hoe het in elkaar gestorte zakenimperium van Joep van den Nieuwenhuyzen in elkaar stak. Het resultaat is duizelingwekkend.

Slechts één avond uit Mozarts leven beslaat de novelle Mozart op reis naar Praag (Vert. Wilfred Oranje, Bijleveld, 144 blz., € 12,50) van de Duitse schrijver Eduard Mörike ( 1804-1875). Op weg naar Praag voor de première van Don Giovanni is Mozart te gast op het kasteel van een Oostenrijkse graaf, waar hij en zijn vrouw Constanze iedereen vermaken met verhalen en muziek. Tussen alle vermaak door biedt de novelle ook een mooi portret van de Oostenrijkse componist. De briljante, op platte grappen verzotte losbol die iedereen kent uit Milos Formans film Amadeus uit 1984 was volgens Mörike ook een man die verlangde naar een eenvoudiger leven dan hij leidde en die periodes van grote somberheid kende.