Vaathoesjes houden brein schoon

De afvoer van afval uit de hersenen loopt via ‘hoesjes’ rond de minuscule bloedvaten in de hersenen. Dat is ontdekt met een nieuwe, geavanceerde microscopietechniek (tweefotonmicroscopie) die beelden van levende hersenen maakt (Science Translational Medicine, 15 augustus).

Een afvoermechanisme voor hersenafval móest bestaan. Vrijwel alle weefsels in het lichaam voeren overtollig water en afvalstoffen af via lymfevaten naar het bloed. Maar hersenen hebben – als enige orgaan – geen lymfevaten.

Het lag voor de hand dat in de hersenen het hersenvocht (de liquor) voor de afvoer zorgde. Dat is de schokdempende vloeistof waarin hersenen en ruggemerg, omgeven door de hersenvliezen ‘drijven’.

Hoe die vloeistof de hersenen schoonspoelt is nu door Amerikaanse onderzoekers in beeld gebracht door met fluorescerende moleculen de stroming van de hersenvloeistof in levende hersenen te volgen.

In de hersenventrikels, holten gevuld met hersenvloeistof, verspreidden de fluorescerende tracers zich langzaam door de hersenmassa. Maar tracers die waren ingespoten tussen de twee binnenste hersenvliezen (de zogeheten subarachnoïdale ruimte) verspreidden zich heel snel.

Ze blijken door een hoesje rond de kleinste bloedvaten te stromen. Onderweg pikken ze daar allerlei afval op. De hoes bestaat uit bepaalde eiwitten (aquaporines) die zeer belangrijk zijn voor het in standhouden van een continue stroom vocht door de hersenen. Eén ervan, Aqp4, is bijvoorbeeld onmisbaar voor het afvoeren van bèta-amyloïde. Ophopingen hiervan zijn een belangrijk kenmerk van de ziekte van Alzheimer. De onderzoekers opperen dat die ziekte via beïnvloeding van het afvoersysteem te behandelen is.

Huup Dassen