Regeren met de codes van een voorbij tijdperk

Een appèl aan „iedere Nederlander die ongerust is over de ernstige devaluatie van onze democratie”. Omdat ons staatsbestel „bedroevend functioneert”. Omdat het noodzakelijk is dat „onze democratie vernieuwd en verjongd wordt, zodat ze strijdbaar en efficiënt, slagvaardig en eerlijk kan opereren”.

Het zouden citaten kunnen zijn die aan de website van de beweging G500 zijn ontleend. Maar dat zijn ze niet, ze zijn afkomstig van een pamflet gedateerd op 15 september 1966. De ondertekenaars luisterden naar namen als B.C. Algra jr., J.H. Sampiemon, J. Gruijters en H.A.F.M.O. van Mierlo. Om hun doel te bereiken richtten zij één maand later een politieke partij op en ze noemden haar D’66.

Zesenveertig jaar verder is de samenleving gedigitaliseerd en ook anderszins gemoderniseerd, maar nog steeds geldt wat toen in het appèl stond: dat regeerders en parlement het moeten doen „met de codes van een voorbij tijdperk”. De idealen van D66, dat onderweg zijn apostrof verloor, zijn niet verwezenlijkt. De minister-president wordt niet rechtstreeks gekozen. De Tweede Kamer is nog altijd de gevangene van coalities, van onversneden dualisme is zelden sprake. Het districtenstelsel is er niet gekomen. En de Nederlanders kiezen nog altijd niet de macht, maar slechts de controle op de macht. Zij stemmen, en moeten dan maar afwachten wat er met hun stem gebeurt

Soortgelijke onvrede over het bestel is de drijfveer voor de inmiddels meer dan duizend jongeren die zich dit jaar achter G500 hebben geschaard. Zij klagen over de onevenredig grote macht van partijen, waarvan maar een handjevol burgers lid is. Meer invloed van ook de andere Nederlanders, de niet-leden,bijvoorbeeld via de digitale route, is een van hun antwoorden op de kloof die gaapt tussen politiek en maatschappij.

G500 kiest ervoor niet zelf de praktische politiek in te gaan. De beweging hoopt bestaande partijen niet alleen te marginaliseren, maar ook te beïnvloeden. Niet altijd op een manier die navolging verdient. Zo zullen de jongeren via een tijdelijk lidmaatschap van de VVD trachten die partij op een ander standpunt over hypotheekrenteaftrek te brengen. Op het komende verkiezingscongres, later deze maand, willen ze daarvoor bij de stemming de macht van hun getal en hun uit opportunisme geboren lidmaatschap gebruiken.

G500 doet een nieuwe, welkome poging om het bestel op te schudden. Het zijn suggesties die niet alle uitblinken door praktische uitvoerbaarheid. Maar een feit is dat de Nederlandse politiek te veel wordt gedomineerd door zelf opgelegde beperkingen als coalitiedwang en fractiediscipline. Die staan een zakelijke beoordeling van kabinetsvoorstellen en van noties hoe het verder moet met het land, vaak in de weg.

Over minder dan een maand zijn er weer vervroegde verkiezingen. Daarna volgt een moeizaam formatieproces. De burger wacht dan lijdzaam af, hij heeft geen keuze meer. Hij is toe aan een stelsel waarin hij zelf de macht kan kiezen.