Chinees machtsspel aan zee

Badplaats Beidaihe is de zomerhoofdstad van China. Alle nationale en regionale leiders verzamelen zich hier elk jaar in een afgesloten wijk. Nu er een leiderswisseling aankomt in de Partij, wint het informele conclaaf aan belang.

Achter het prikkeldraad is het strand voor leiders vrijwel verlaten. Foto AFP

Een malicieus grijnsje verschijnt op het gezicht van de eigenaar van Oude Lang’s Verse Vis- en Hemelsheerlijke Zeespecialiteiten. „Als je op de boulevard rechtdoor rijdt, langs het strand, kom je vanzelf bij de villa’s van de leiders.”

Oude Lang weet dat hij strikt genomen in de fout gaat, want alle inlichtingen over de hoogste leiders van de Communistische Partij van China en hun families vallen onder wetten op de staatsgeheimen. Hoewel elke Chinees weet dat de partijleiders, onder wie de president en de premier, altijd afreizen naar Beidaihe aan de Golf van Bohai, is dat feit een staatsgeheim.

„Ga maar kijken,misschien zijn ze er nog.” Oude Lang buldert van het lachen. De grap is natuurlijk dat hij de buitenlander de richting op stuurt van een van de checkpoints rondom de wijk met naar schatting enkele honderden villa’s, zwembaden met gefilterd zeewater, tennisbanen, restaurants en sportzalen.

Even verderop wordt de boulevard met luxueuze appartementen en hotels zoals het voormalige ‘Sanatorium voor de Mijnwerkers’ geblokkeerd door kerels gehuld in zwarte T-shirts en spijkerbroeken – soldaten van de speciale eenheden. Hun kale commandokoppen steken scherp af tegen het decor van oranje tijgerlelies, pioenrozen en palmen. Toeristen worden grommend gecommandeerd rechtsomkeert te maken.

De locatie van de leiders is op Google Earth gemakkelijk terug te vinden: het is de wijk met rode daken, links van Beidaihe. De zomervilla’s uit de 19de en begin 20ste eeuw, die westerse diplomaten en kapitalisten lieten bouwen om te ontsnappen aan de Pekingse zomers, zijn vanuit de lucht net zo moeilijk te herkennen als vanaf de weg, maar de stranden voor de villa’s zijn leeg, terwijl de stranden aan de rechterkant zijn volgepakt met honderdduizenden Chinezen, Russen en Oekraïners.

Chinese qipao’s

Sinds Mao Zedong in 1954 de zomerse vakantieverblijven van verjaagde westerse kapitalisten en diplomaten zelf betrok om bij te komen van Pekingse beslommeringen, is Beidaihe de zomerhoofdstad van China. Alle nationale en regionale leiders en hun nog levende voorgangers verzamelen zich ieder jaar in een afgesloten wijk van de badplaats waar Chinezen en Russen gezellig langs elkaar heen schuifelen in tweetalige winkels met voor Russinnen te nauwsluitende Chinese qipao’s en afgeprijsde bontmutsen voor Siberische winters.

„De leiders hebben Beidaihe altijd gebruikt voor belangrijke discussies, omdat de sfeer hier vrijer is, minder formeel, men is onder ons. Mao kon zich hier ontspannen, Deng Xiaoping kocht ijsjes voor zijn kleinkinderen. Leiders zoals vicepresident Xi Jinping komen hier al vanaf hun kinderjaren”, vertelt professor Han Gang, historicus in Shanghai en tot 2008 docent aan de Centrale Partij School. Beidaihe is ook zijn favoriete vakantiebestemming wegens het aangename klimaat, de schone lucht en de kwaliteit van de visrestaurants. Zand, zon, zee en een stevige dosis Chinese machtspolitiek, wat wil een Chinese historicus nog meer?

Tropisch Hainan

Dit jaar wordt met extra belangstelling uitgekeken naar de resultaten van de informele conclaven aan de rand van het zoutwaterzwembad en in de sauna’s. De CPC maakt zich op voor een leiderswisseling aangezien president Hu Jintao, premier Wen Jiabao en nog vijf andere leden van het staand comité van het Politbureau met pensioen gaan. Niemand van de Chinese partijelite heeft dit jaar daarom Beidaihe durven inruilen voor tropisch Hainan of Bali.

Of het topberaad al is afgelopen of niet, is onderwerp van discussie op het terras van Oude Lang’s Verse Vis. Een bejaarde Beidaihenaar geeft een tip. Hoe meer bewakers bij de checkpoints, hoe zekerder het is dat de ‘hoge heren’ en hun families er nog zijn. Erg praktisch blijkt de tip niet, want wat is eigenlijk het verschil tussen „veel of heel veel” in China?

Professor Han Gang gaat ervan uit dat er in de afgelopen dagen consensus is ontstaan over de samenstelling en omvang van het nieuwe Politbureau. Alle tekenen wijzen erop dat de beraadslagingen zijn afgerond en dat de meeste leiders dit weekend terugkeren naar Peking. Aangenomen wordt dat vicepresident Xi Jinping de nieuwe partijleider en president van China zal worden en dat in het najaar – vermoedelijk eind oktober – het 18de Partijcongres bijeengeroepen zal worden om de beslissingen te bekrachtigen die nu in Beidaihe zijn genomen.

„Een machtswisseling in China vreedzaam laten verlopen is niet eenvoudig en dat heeft niet alleen met de Bo Xilai-zaak te maken. Vroeger namen leiders als Mao Zedong en Deng Xiaoping de beslissingen na raadpleging van de Ouderen die toen nog echte macht hadden. Dat is nu anders”, gidst professor Han.

Platteland en stad

Bij de samenstelling van het nieuwe Politbureau moet gelet worden op opleiding, bewezen bestuurlijke successen, affiliaties in de partij en geografische afkomst. „Er moet een zeker evenwicht zijn tussen Politbureauleden van het platteland en van de steden, van jongeren en ouderen en er komt waarschijnlijk voor het eerst ook een vrouw in”, meent Han.

Kandidaten moesten vroeger over revolutionair elan en kennis van het marxisme-leninisme beschikken, tegenwoordig is een universitaire graad in economie, financiën een aanbeveling, net als managerservaring. Daarom maken de getalenteerde partijbazen van China’s grootste en meest liberale provincie, Guangdong, en van China’s snelst groeiende provincie, Binnen-Mongolië, kans toe te treden tot de top van de partij.

Waarom het Bo Xilai, de afgezette partijsecretaris van Chongqing, niet is gelukt een plaats te veroveren in het centrum van de macht is voor Han Gang een gemakkelijke vraag. „Bo Xilai was te machtsbelust en hij droeg de stank van de Culturele Revolutie met zich mee. Ze waren bang voor hem”, zegt hij. Bo Xilai was tijdens de Culturele Revolutie een zeer radicale en gewelddadige ‘rode wachter’, terwijl toekomstig partijleider Xi die jaren doorbracht in een grot op het platteland.

Volgens professor Han wilde toekomstig leider Xi Jinping de flamboyante, openlijk ambitieuze Bo Xilai onder geen beding een plaats geven in zijn Politbureau. Naast het verlies van functies en macht moet Bo Xilai, wiens vrouw maandag hoort welke straf zij krijgt voor het vermoorden van de Britse zakenman Heywood, ook de familievilla in Beidaihe opgeven. „Bo Xilai en Xi Jinping hebben hier in Beidaihe nog met elkaar op het strand gespeeld want hun vaders kwamen hier ook.”

Dat strand voor de villa’s maakte vrijdagochtend een verlaten indruk, terwijl aan de andere kant van het prikkeldraad slanke Chinezen en kogelronde Russen in een donkerbruine drab dobberden. Alleen al wegens de kwaliteit van het zeewater zal geen Chinese leider herhalen wat Mao Zedong en Deng Xiaoping hier deden: China en de wereld al zwemmend laten zien hoe gezond en machtig zij zijn.

Amateurhistoricus Sun Zhisheng, de voormalig hoofdredacteur van het plaatselijke Dagblad van Qinhuangdao, hoopt dat toekomstig partijleider en president Xi Jinping Beidaihe als zomerhoofdstad in ere zal houden. De huidige president Hu Jintao heeft nooit werkelijk van Beidaihe gehouden, fluistert hij. „Hu is niet de man van informeel overleg en ontspanning, hij is de man van de partijstructuren”, zegt de gepensioneerde Sun die een mooi boek geschreven heeft over de badplaats waar volgens hem „het moderne toerisme in China is geboren”.

Waarom denkt hij dat Xi Jinping wel van Beidaihe houdt? „Ach, als journalist moet je in China vaak afgaan op terloopse uitspraken. Xi Jinping heeft pas gezegd dat hij erg van het strand en van zwemmen houdt. Dat is veelzeggend. Ik denk daarom dat Beidaihe een grote toekomst tegemoet gaat als de belangrijkste badplaats van China en van Aziatisch Rusland.”