'Voor mij is Lucebert belangrijker dan Appel'

Dichter/tekenaar Lucebert inspireerde absurdist Kamagurka. Hij eert hem volgende week woensdag in het Cobramuseum. „Ik kwam los van cartoons door hem.”

„Ze zong een lied van Lucebert,” gaf Karina Wolkers afgelopen maandag in de tv-quiz De slimste mens als antwoord op de vraag: wat weet je van de Zangeres Zonder Naam? Het antwoord werd niet goed gerekend. Maar het was wel goed. De schilder, dichter en tekenaar Lucebert (1924 -1994) schreef wel degelijk speciaal voor de Zangeres Zonder Naam een smartlap: De Soldatenmoeder, met regels als ‘Soldatenmoeder was zij, nu een lichtekooi/ […] Maar geeft zich toch aan de Vietkongsoldaten/ O mensen, dit deden de rooien uit Hannoi.

Karina Wolkers herhaalde het nog maar eens, „ze zong een tekst van Lucebert”, ’ alsof ze de dichter nog even wilde eren, maar de quizmaster gaf geen sjoege.

Volgende week woensdag krijgt Lucebert, een van Nederlands grootste na-oorlogse dichters en als schilder verbonden aan de Cobra-groep, een herkansing. Dan organiseert het Cobramuseum in Amstelveen een speciaal aan hem gewijde avond, met een performance van Kamagurka.

Het Vlaamse multitalent zal dan al schilderend, tekenend en sprekend commentaar leveren op het oeuvre van zijn Nederlandse collega-multitalent. Ook zal Kama een gedicht van Lucebert voordragen. De avond heet Kamagurka ziet het licht, reflecties op Lucebert en heeft plaats in het kader van een kleine tentoonstelling met gedichttekeningen van Lucebert die nu in het Cobramuseum te zien is. De titel daarvan is Open de kooien van de kunst. Dat is een variant op de dichtregels die Lucebert schreef over beeldende kunstenaars: ‘nu komen ook de kooien van de poëzie/ weer open voor ’t gedierte van miró / een vlo, een lekkerkerker en een julikever/ raken met hun tentakels in de taal’.

„Je bent als jonge kunstenaar op zoek naar voorbeelden,” vertelt Kamagurka, „en in mijn academietijd [in Gent] waren het de tekeningen van Lucebert die me los deden komen van de cartoons die ik maakte. Zijn tekeningen zijn transparant, vrij. Ze kunnen met een vlek beginnen, of een voet; heel anders dan de traditionele tekenkunst waarbij je eerst schetsen moet. Hij bracht me een stap verder, uit het gebied van alleen maar de undergroundstrip.”

Zoals op de expositie in het Cobramuseum te zien is, was Lucebert ook begin jaren vijftig nog cartoonist. „Ik wist dat toen nog niet. Maar in feite is de weg die hij is gegaan dezelfde als die ik heb afgelegd”, zegt Kamagurka, die zich van cartoonist tot kunstschilder en schrijver en performer heeft ontwikkeld. „Voor mij had Luceberts werk dezelfde vrije, surrealistische kant als het televisieprogramma Herenleed van Cherry Duyns, Armando en Johnny van Doorn.”

Pas later is Kamagurka meer met het dichtwerk van Lucebert bekend geraakt: „Ik heb hem nooit ontmoet, en dat vind ik jammer”.

Een deel van Kamagurka’s performance zal daarom bestaan uit het voorlezen van een brief die hij aan zijn geestverwante collegakunstenaar heeft geschreven, „alsof hij nog leeft”.

Bij de expositie is een apart boekje verschenen over de invloeden van Lucebert als dichter op de Nederlandse woordenschat, Zolang de lijm niet loslaat, van Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale. Dat is toepasselijk, want Lucebert presenteerde zich in een geruchtmakende performance in 1951 in het Stedelijk Museum Amsterdam als „vandaal” van de Nederlandse taal, ondermeer door scabreuze woorden uit een Van Dale-woordenboek voor te lezen. Zoals een vlek aanleiding voor een tekening kon zijn, zo gebruikte hij ook een woord dat hem trof uit het woordenboek als aanleiding voor gedichten. Dichtregels van Lucebert zijn gevleugelde woorden geworden in Nederland: ‘alles van waarde is weerloos’; ‘ schoonheid [heeft] haar gezicht verbrand’; de mens leeft in het besef een ‘broodkruimel’ te zijn ‘op de rok van het universum’.

Taal is voor Kamagurka ook in zijn beeldend werk een belangrijke bron van inspiratie. Ter voorbereiding van de avond heeft hij het rondeel Uiterst klein rond deel van Lucebert (‘dat rond/ deel deel/ dat rond’) van verschillende Kamagurkiaanse cartooninterpretaties voorzien. „Voor mij is Lucebert belangrijker dan bijvoorbeeld Karel Appel,” zegt Kamagurka, „en dat wil ik laten zien.”

‘Kamagurka ziet het licht – reflecties op Lucebert’ Cobramuseum Amstelveen woe 22 aug 20u. Entree € 5 plus museumentree. Aanmelden via www.cobra-museum.nl. Lucebert-expositie t/m 9 sept.