Brazilië gooit roer drastisch om

De Braziliaanse president Rousseff hoopt met een investeringsplan van 53 miljard euro de zesde economie van de wereld een extra impuls te geven.

Het is gedurfd, taboedoorbrekend en superambitieus genoemd. In vijf jaar tijd wil Brazilië het bestaande netwerk van tweebaanswegen en spoorwegen in één klap verdubbelen. Dit keer zonder geld van de staat, maar met behulp van particuliere investeerders. Een voor Braziliaanse begrippen ongekend miljardenproject.

Het eergisteren aangekondigde investeringsplan, van in totaal ruim 53 miljard euro, is met lof ontvangen door het Braziliaanse bedrijfsleven. Ondernemer Eike Batista, de rijkste man van Brazilië, sprak zelfs van een ‘gelukspakket’ voor Braziliaanse entrepreneurs. Eindelijk wordt er werk gemaakt van investeringen in de verouderde transportinfrastructuur van het land. Ter illustratie: 90 procent van het Braziliaanse railnetwerk dateert nog uit de negentiende en begin twintigste eeuw. Voor treinen gelden maximumsnelheden tot 40 kilometer.

Het miljardenplan is het antwoord van de linkse regering van president Dilma Rousseff op de matig groeiende economie van het land. Waar vorig jaar die groei 2,7 procent was, komt die dit jaar mogelijk op 2 procent uit. Het afgelopen decennium lag de gemiddelde toename rond de 4 procent.

Rousseff hoopt dat de investeringen de zesde economie van de wereld de komende jaren een extra impuls geven. De bouwwerken zijn goed voor zo’n 150.000 extra banen. In 2014, als er weer presidentsverkiezingen zijn, moet de eerste impact van het plan op de economie zichtbaar worden.

Tot 2010 leek Brazilië redelijk immuun voor buitenlandse crises. De grote, gezonde Braziliaanse banken voorkwamen bijvoorbeeld in 2008 dat het land werd meegezogen in de internationale kredietcrisis. Maar sinds vorig jaar heeft ook het grootste land van Latijns-Amerika last van de economische malaise in de VS en Europa. Sindsdien heeft de regering een reeks bezuinigingen doorgevoerd. Ook trof zij tal van stimule ringsmaatregelen om de groei op peil te houden. De nadruk lag daarbij op het aanjagen van de binnenlandse consumptie. Zo werden de belastingen op auto’s verlaagd en krediet voor consumenten goedkoper gemaakt. Maar vooralsnog vallen de resultaten tegen.

Het is voor de regering Rousseff reden om het roer drastisch om te gooien. Jarenlang heeft de linkse regeringscoalitie, vanaf 2002 aan de macht, gehamerd op het belang van de rol van de staat in de economie. En tot 2012 was het ook meestal de overheid die geld stak in infrastructurele werken. Met het aangekondigde plan is dat linkse taboe doorbroken.

De afgelopen maanden heeft Rousseff tijdens ontmoetingen in Brasília goed geluisterd naar de belangrijkste ondernemers. Particuliere investeerders moeten daarom straks de bouwwerken gaan financieren en beheren. Niet de staat. Later kunnen deze bedrijven, in het geval van de aanleg van snelwegen, via tolheffingen hun geld terugverdienen. De president meed eergisteren het woord privatisering en sprak van een partnerschap met het bedrijfsleven. Een noodzakelijke stap om een ‘schuld’ (van decennialang wachten met de investeringen) aan het Braziliaanse volk te vereffenen.

Van het aangekondigde totaalbedrag van 53 miljard euro zal in de eerste vijf jaar 32 miljard euro worden uitgegeven. In 2018 moet dat resulteren in 10.000 kilometer extra nieuwe rails en de aanleg van 7.500 kilometer tweebaanswegen. Zuid- en Noord-Brazilië zullen straks via rails met elkaar verbonden zijn. De rest van het g eld zal over een periode van 30 jaar worden geïnvesteerd.

Ondanks de lovende woorden voor de ambities van de regering om de economie te stimuleren, bestaan er ook twijfels over de plannen. De overheid zal de markt op moeten om investeerders te lokken. Ook in het buitenland. Kapitaal aantrekken wordt door economen echter als een lastige klus gezien vanwege het huidige financiële klimaat, in eigen land en over de grenzen.

Wat echter vooral scepsis oproept, zijn de deadlines. Voor het toekennen van de in totaal 21 spoorweg- en snelwegconcessies heeft de overheid een termijn van 13 maanden gereserveerd. Erg kort, constateren specialisten. Zo lukte het de regering tussen 2003 en 2012 slechts 8 – kleine – snelwegconcessies aan de man te brengen. Waarom zou dat nu ineens makkelijker gaan, terwijl het gaat om complexere en omvangrijkere projecten?

Dan is er nog de deadline van 2018. Voor dat jaar staat de oplevering van de 10.000 kilometer rails en 7.500 kilometer tweebaanswegen gepland. De laatste keer dat de overheid concessies verleende voor snelwegen (270 kilometer) ging het om een bedrag van 380 miljoen euro. Dat was in 2008. Van dat bedrag was tot begin dit jaar slechts 40 miljoen euro geïnvesteerd. De opleverdatum is begin 2013, maar die deadline is al niet meer haalbaar.

Rousseff hoopt dat het straks anders zal gaan. Binnenkort zal zij bovendien privatiseringen van havens en vliegvelden aankondigen, om de modernisering verder gestalte te geven. Zo gaat Brazilië, gastland van het WK voetbal in 2014 en Olympische Spelen in 2016, een tijdperk van historische infrastructurele werken en miljardenprojecten tegemoet.