Status Oranje loopt opnieuw deuk op

Het Nederlands elftal verloor gisteren met 4-2 in Brussel van België. Bondscoach Louis van Gaal had zich zijn rentree bij Oranje heel anders voorgesteld.

Louis van Gaal heeft de vrije val van Oranje nog niet kunnen stoppen. Het Nederlands elftal toonde in de vriendschappelijke interland tegen België zijn verschillende gezichten. Oranje ging onder leiding van de nieuwe bondscoach in een kolkend Koning Boudewijnstadion aan persoonlijke blunders ten onder en verloor de 125ste derby der lage landen met 4-2. De nieuwe bondscoach moest na afloop een pijnlijke conclusie trekken: „Als je zulke fouten maakt, dan verlies je altijd.”

Stabiliteit was onder de vorige bondscoach Bert van Marwijk een aantal jaar het handelsmerk van Oranje. De achilleshiel lag ook toen al in de defensie. Om de middelmatige verdediging van het Nederlands elftal te ondersteunen speelden er altijd twee controleurs op het middenveld. Het was aan de creatieve aanvallers om voorin het verschil te maken. Nederland bereikte met dit systeem de WK-finale en mocht zich tot de beste elftallen ter wereld rekenen.

De status van Oranje brokkelde tijdens het EK in Polen en Oekraïne in een zeer snel tempo af. De ploeg die met een overdosis aan misplaatst zelfvertrouwen aan het toernooi begon, eindigde als het lachertje van Europa. Het Nederlands elftal speelde ondermaats, presteerde helemaal niets en viel in verschillende groepjes uiteen. Zelden was de stabiliteit zo ver te zoeken geweest. Van Marwijk hield de eer aan zichzelf.

Van Gaal werd aangewezen als de bondscoach die voor eerherstel moet gaan zorgen. De KNVB is nog altijd van mening dat Nederland tot de wereldtop behoort en heeft een plaats in de halve finales van het WK van 2014 als weinig bescheiden doelstelling in het beleidsplan opgenomen. Na het desastreus verlopen EK werd daar door de top van de voetbalbond geen aanpassing in aangebracht. Sterker nog: Nederland moet succes en schoonheid weer aan elkaar gaan koppelen.

Van Gaal moet niet alleen resultaat behalen met Oranje, maar dit ook nog eens met attractief en aanvallend voetbal doen. Daarnaast verwacht de voetbalbond dat talenten een kans krijgen en op termijn het roer overnemen.

De oud-coach van Ajax, Barcelona, AZ en Bayern München greep zijn tweede kans bij Oranje met beide handen aan. Al was het maar om zich te revancheren voor zijn mislukte eerste termijn als bondscoach toen hij voor een wereldtitel ging, maar zich niet eens kwalificeerde voor het WK van 2002.

Geheel in de lijn van Van Gaal probeert hij het Nederlands elftal zo snel mogelijk naar zijn hand te zetten. In aanloop naar het uitverkochte duel met België voerde de bondscoach een groepsgesprek, wees Wesley Sneijder als de nieuwe leider van Oranje aan, verplaatste Arjen Robben van rechts naar links, slachtofferde de vedette Robin van Persie en paste het spelsysteem aan. Van Gaal offerde een controleur en kondigde aan aanvallender te gaan spelen. Daarbij dacht hij met Ricardo van Rhijn, Stefan de Vrij, Nick Viergever, Bruno Martins Indi en Adam Maher vijf debutanten een kans te kunnen geven. Het bleek allemaal wat te veel van het goede.

Van Gaal kwam bij zijn rentree bedrogen uit. De bondscoach mocht dan tal van veranderingen willen doorvoeren, maar ook hij kan het chronische gebrek aan kwalitatieve verdedigers niet verbloemen. Het probleem van de zwakke defensie – met in het hart John Heitinga en Joris Matijsen – werd extra uitvergroot door aanvallende speelwijze van Oranje. De wijze waarop de 32-jarige Mathijsen zich in de twintigste minuut bij de openingstreffer van Christian Benteke liet verrassen was pijnlijk. Mathijsen speelde een groot deel van zijn 83 interlands bij gebrek aan betere alternatieven. De nieuwe Feyenoorder lijkt nu toch echt niet meer geschikt voor de internationale top.

Het Nederlands elftal herstelde zich na de tegentreffer en liet in het eerste gedeelte van de tweede helft bij vlagen het vloeiende combinatievoetbal zien dat Van Gaal op weg naar het WK in Brazilië voor ogen heeft. De debuterende linksback Martins Indi lanceerde Arjen Robben twee keer met een slimme steekbal. Deze liet op zijn beurt Luciano Narsingh en Klaas-Jan Huntelaar scoren. Even was het uitzinnige Belgische publiek stil en zat Van Gaal te genieten op de bank.

De zwak spelende Nigel de Jong zorgde echter een kwartier voor tijd met een dramatische blunder voor de ommekeer. De controleur schoof de bal zomaar in de voeten van de snelle invaller Dries Mertens. De PSV’er zette België op gelijke hoogte en Oranje was het initiatief helemaal kwijt.

De gelegenheidsdefensie met de vier debutanten Van Rhijn, De Vrij, Viergever en Martins Indi werd door het kwalitatief sterke België daarna volledig in zijn hemd gezet. Met doelpunten van Romelu Lukaku en Jan Vertonghen werd Nederland op de pijnbank gelegd. De Belgische fans hadden de avond van hun leven.

Van Gaal had zich zijn rentree bij Oranje geheel anders voorgesteld. Hij had zich er over verbaasd dat juist voor rust een aantal ervaren spelers zich niet aan zijn taken had gehouden. Dat Oranje het duel als een zwalkende ploeg beëindigde, lag volgens de bondscoach aan spelers die te geforceerd hun fouten wilden compenseren en uit de organisatie gingen spelen. Toch was het in zijn ogen „een uitstekende test’’ geweest op weg naar de kwalificatiewedstrijden in september tegen Turkije (thuis) en Hongarije (uit).

Het liefste zou de bondscoach zijn spelers tot die tijd bij zich houden, maar de internationals waaieren al weer uit over Europa. Het zal Van Gaal nog heel wat moeite kosten om na de anarchie van Charkov de stabiliteit in Oranje terug te brengen. De bondscoach kon gisteren in Brussel een vierde nederlaag op rij niet voorkomen.