Boete voor langstudeerders komt er. Of toch niet?

De boete voor langstudeerders is een feit. Maar nu wil het CDA opeens van de maatregel af en is er voor de wet geen meerderheid meer.

Redacteur Onderwijs

Rotterdam. De brief met de rekening komt dezer dagen binnen. Studenten die meer dan een jaar met hun studie zijn uitgelopen en willen blijven studeren, moeten 3.000 euro extra collegegeld betalen. Rechtszaken en demonstraties ten spijt: de langstudeerboete is een feit.

Tenminste, dat leek zo, tot dinsdagmiddag. Toen kondigde CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma bij een lijsttrekkersdebat in Utrecht aan dat zijn partij de maatregel wil afschaffen. Een opmerkelijke uitspraak, omdat het plan in 2010 tijdens de formatie door het CDA ter tafel werd gebracht. De partij wilde niet dat de basisbeurs in de bachelorfase in een lening werd omgezet. Om toch geld vrij te maken voor nieuw beleid in het hoger onderwijs besloot het kabinet trage studenten een hoger collegegeld te laten betalen. Dat moet jaarlijks 180 miljoen euro opleveren.

Dit geld is het cement voor de verbouwing van het hoger onderwijs die staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, VVD) wil uitvoeren. Universiteiten en hogescholen hebben dit voorjaar met Zijlstra prestatieafspraken gemaakt. Als ze hun doelen halen, staat daar een financiële beloning tegenover, en die wordt deels bekostigd uit de opbrengsten van de langstudeerboete. Zonder deze inkomsten stort het bouwwerk in elkaar.

Studenten en onderwijsinstellingen hervatten dinsdag, na de draai van het CDA, meteen hun protest tegen de maatregel. Hogescholen en universiteiten krijgen vanaf dit collegejaar een bezuiniging van 190 miljoen euro te verwerken – de prestatiebeloning is deels een sigaar uit eigen doos. De instellingen verklaren dat ze graag van die bezuiniging af willen, als het beleid toch wordt herzien. Verder vrezen ze door de huidige onduidelijkheid voor een administratieve chaos, omdat trage studenten zich wellicht tijdelijk uitschrijven tot de boete is afgeschaft.

De ommezwaai van het CDA sterkt de studentenorganisaties in hun verzet. Nu er in het parlement geen meerderheid meer voor is, willen ze zo snel mogelijk van de boete af. Ongeveer 77.000 studenten komen in aanmerking voor het verhoogde collegegeld als ze niet voor 1 september klaar zijn, of zich uitschrijven.

De Tweede Kamer moet het reces onderbreken, eiste studentenbond LSVb gisteren. Aanvankelijk leek daarvoor onvoldoende animo, maar in de loop van de dag werd duidelijk dat in ieder geval GroenLinks, de SP, VVD en de PvdA een debat willen. Misschien al op maandag.

Met alleen praten komt de Kamer er echter niet, want als er geen alternatief wordt gevonden voor de miljoenen die Zijlstra met de langstudeermaatregel wil binnenhalen, valt het hele hoger onderwijsbeleid van de afgelopen jaren in duigen. Een aantal partijen wil dat Zijlstra zelf met geld op de proppen komt, maar die heeft daar weinig trek in. „Als de Tweede Kamer iets anders wil, dan moet ze zelf met dekking komen.”

Voorlopige conclusie: de mentale lenigheid van het CDA heeft een ingewikkelde kwestie er nog onoverzichtelijker op gemaakt. Over twee weken begint het nieuwe collegejaar. Het zal niet meevallen om voor die tijd een oplossing te vinden die iedereen tevreden stelt. Het is goed mogelijk dat dit niet lukt en dat tienduizenden studenten een boete moeten betalen waar eigenlijk niemand meer achter staat.