Baan op de tocht? Tijd voor plan B

De werkloosheid stijgt snel. Voor wie op zoek is naar een nieuwe baan of vreest voor ontslag: gooi het roer om. „Zorg dat je een alternatief voor de toekomst achter de hand hebt.”

Ooit was een carrièreswitch een gekoesterde droom die hooguit voor een enkeling werkelijkheid werd. Maar in crisistijd is het noodzaak om een ‘plan B’ te hebben. Vandaag werd bekend dat de werkloosheid is gestegen tot 510.000 mensen, dat is 6,5 procent van de beroepsbevolking. Veel bedrijven staan bovendien aan de vooravond van ingrijpende reorganisaties waarbij nog eens duizenden banen zullen verdwijnen.

Voor de één is het vinden van een nieuwe werkgever betrekkelijk simpel: mensen onder de veertig met een mooi cv die werkzaam zijn in een sector waar nog volop werk is, hebben weinig moeite om weer aan de slag te komen. Het wordt anders als de hele sector waarin je werkzaam was kwakkelt.

Wil je voorkomen dat je maanden thuis op de bank zit te somberen, zorg dan voor een plan B, zodat je weer toekomst ziet. „Vroeger waren werknemers niet van hun stoel te branden”, zegt Harry Starren, oud-directeur van managementopleidings- en trainingscentrum De Baak en nu zelfstandig ondernemer. „Ze hadden een goudgerande rechtspositie en kregen een gouden handdruk mee als ze moesten vertrekken. Dat is aan het verdwijnen.”

Loondienst, zegt hij, gaat steeds meer lijken op ondernemerschap. „Het is vaak tijdelijk en projectmatig. Bereid je daarop voor en zorg dat je een alternatief voor de toekomst achter de hand hebt.”

Ook Marijke Heezen, die samen met Karin Alfenaar het boek Ik switch, gids om van carrière te veranderen schreef, vindt het „erg verstandig” om een plan B te hebben voor als de baas je kwijt wil. „Ga netwerken, zeker als je boven de veertig bent. Zo’n 70 procent van alle functies wordt namelijk vergeven via netwerken. Kijk ook of er een bedrijf is waar je graag zou willen werken, probeer daar een afspraak te maken, dan weten ze alvast van jouw bestaan.”

Klinkt leuk, een plan B ontwikkelen, maar hoe pak je dat aan? „Kijk in welke sectoren er nog veel werk is, zoals het onderwijs en de zorg”, aldus Heezen. „Heb je financiële ruimte, dan kun je ook denken aan werk op een heel ander gebied en omscholing. Loop bijvoorbeeld eens een bibliotheek of boekhandel binnen om ideeën op te doen. Ga je oude dagboeken herlezen, je zult ontdekken dat er een rode draad in je leven zit.”

Mensen proberen zich vaak te verzetten tegen ontslag, aldus Starren, maar dat heeft doorgaans weinig zin. „Steek je energie in wat je eruit kunt slepen bij je werkgever: een freelance opdracht, een parttime contract, outplacement.” Dat laatste is vooral handig voor mensen die absoluut geen idee hebben wat ze na hun ontslag moeten gaan doen, zegt Starren. „Succes wordt niet gegarandeerd, maar het helpt meestal wel als een ander met je meedenkt.”

Praat ook met vrienden en kennissen over je ontslag, adviseert Starren. „Laat anderen vragen aan je stellen, dat zet je vaak aan het denken. En laat anderen eens zeggen waar je goed in bent en waarin niet.”

Probeer te voorkomen dat je stil valt, adviseren Heezen en Starren. „Blijf in de running, doe vrijwilligerswerk, praat met lotgenoten en ga koffiedrinken met oud-collega’s die elders alweer aan de slag zijn”, zegt Heezen. „Doe uitzendwerk, desnoods onder je niveau. En bedenk intussen dat ontslag wel eens een blessing in disguise zou kunnen zijn. Crisis is vaak een kans, trek jezelf op een of andere manier uit de put.”

Mensen die al een droomwens voor de toekomst hebben – of je nu van een baan als accountant wilt omschakelen naar een biologisch boerenbedrijf of van het leraarschap naar een eigen restaurant – kunnen het beste al vóór hun ontslag beginnen met de eerste stappen richting die nieuwe toekomst, vindt Starren. „Ga een relevante cursus doen. Probeer alvast een paar uur werkervaring per week op te doen in de horeca of bij een boer. Probeer vloeiend te denken, durf over je ontslag te praten ook al doet het pijn en denk zo flexibel mogelijk. Dan sta je vaak sterker dan wanneer je een heel rigide, angstige houding aanneemt.”

Om te switchen heb je een soort Rücksichtlosigkeit nodig, volgens Heezen, doorzettingsvermogen en moed. Je springt in een groot gat. Heb je minder lef, zoek dan weer vast werk in dezelfde sector. Praat dan eens met klanten van je oude werkgever over mogelijkheden.

Alle adviezen zijn nog geen garantie voor succes en iedereen verwerkt ontslag op zijn eigen manier, aldus Heezen: de één gaat meteen netwerken, anderen moeten eerst een rouwperiode door of een jaar nadenken. Starren: „En eerlijk is eerlijk, hoe hoger geschoold, hoe meer kansen. Bovendien is er niet voor elk probleem een oplossing. Maar op je 55ste met een uitkering werken in de kringloopwinkel kan ook mooi zijn. Dan zeg je gewoon dat je met vroegpensioen bent. Met woorden kun je een situatie soms ook mooier maken.”

‘Ik ging van stropdas naar trainingspak’

Fabian Verheij (45) Was financieel intermediair Is nu eigenaar van twee vestigingen van een fitnessketen

„Ik heb tien jaar gewerkt bij een grote intermediair – een bedrijf dat bemiddelt tussen banken, verzekeraars en consumenten. Adviseren over hypotheken, leningen, dat soort zaken. Het bedrijf groeide snel en er ontstond frictie tussen mijn baas en mij. Na een goed gesprek en met hulp van advocaten zijn we uit elkaar gegaan. Ik kreeg een paar maanden salaris mee. Ik had intussen wel nagedacht over de toekomst, want ik heb drie kinderen en een koophuis. Financiële reserves had ik niet.

Al voor mijn vertrek was ik weer gaan solliciteren, maar dat leverde niks op. Toen ik thuis zat, kwam ik via mijn zus in contact met Curves, een wereldwijde fitness-franchise-organisatie. Mijn zus was eigenaar van een vestiging in Nieuwegein, opende een tweede vestiging in mijn woonplaats Hengelo en vroeg mij om bedrijfsleider te worden. Ik was toen 39. In eerste instantie vond ik het een heel raar idee; het is een fitnessketen voor vrouwen. Ik zou de eerste mannelijke bedrijfsleider in Nederland worden. Wat me erin aansprak: het maatschappelijk nut van beweging en de persoonlijke aandacht voor mensen. In april 2007 ben ik begonnen. Samen met mijn vrouw, die een administratieve baan had.

Inmiddels hebben we de zaak overgenomen van mijn zus en hebben we een tweede vestiging in Hengelo geopend. We verschaffen nu zelf werk aan zeven parttimers. Ik kan wel zeggen dat ik een omslag van 1000 procent heb gemaakt: van stropdas naar trainingspak.”

‘Ik ga niet bij de pakken neerzitten’

Marian Klein Breteler (58) Was interim-manager Is nu makelaar

„Ik was bijna 50 toen mijn bureau voor interim-management in 2003 door de slechte economische situatie failliet ging. Ik kwam in de WW, waar ik zo snel mogelijk weer uit wilde. Bovendien miste ik mijn werk, mijn sociale contacten, ik wilde graag weer met beide benen in de maatschappij staan. Ik solliciteerde op alles wat me aansprak, maar het lukte op die leeftijd niet meer. Ik kreeg te horen dat ik ‘niet voldeed aan het functieprofiel’, dat ik ‘te zwaar was voor de functie’, maar in werkelijkheid bedoelden ze natuurlijk allemaal dat ik te oud was.

Tot overmaat van ramp moest ik eerst een jaar werkloos zijn voordat ik in aanmerking kwam voor een reïntegratietraject. Toen heb ik zelf maar het initiatief genomen en ben ik een opleiding tot makelaar gaan volgen. Ik ben een commercieel en dienstverlenend type, dus dat beroep sprak me aan.

Inmiddels ben ik zes jaar werkzaam als makelaar op een kantoor in Wateringen. Ik draai een goede omzet, maar helaas ben ik per 1 september weer werkloos. Er is te weinig werk op het kantoor. Het biedt wel weer een kans om als aankoopmakelaar en vastgoedadviseur zelfstandig aan de slag te gaan. Ondanks dat de markt op dit moment niet optimaal is, vertrouw ik erop dat ik wel bezig blijf. In loondienst kan ik het uiteraard wel vergeten. Ik ga dus niet bij de pakken neerzitten. Mijn advies voor mensen die worden bedreigd met ontslag: buit je sterke kanten uit, laat je niet uit het veld slaan. Opnieuw beginnen is ook een mentaliteitskwestie.”

Friederike de Raat