Stam Colombia kiest zelfverdediging

Inheemsen in Colombia zijn het zat om in het kruisvuur te zitten van FARC-rebellen en het leger. Een stam in het zuidwesten wil dat beide kampen vertrekken. Maar president Santos weigert.

Ykje Vriesinga

Een berggebied in het zuidwesten van Colombia is deze zomer het middelpunt geworden van een debat of het nationale leger het land veiliger maakt met zijn intensieve strijd tegen drugsrebellen van de FARC. Inheemse bewoners vinden van niet en willen dat alle militairen verdwijnen. Ook politieagenten hoeven ze niet. Liever zorgen ze zelf voor hun veiligheid.

Het afgelegen departement Cauca is het leefgebied van de inheemse Nasa en andere stammen. Het leger heeft zijn kamp opgeslagen in hun dorpen en vecht vanuit daar tegen de FARC, de grootste guerrillabeweging van Colombia. Maar in het kruisvuur van het leger en de rebellen worden regelmatig inheemse inwoners verwond of gedood.

In juli stierf een jongetje toen een bom van de FARC ontplofte naast een voetbalveld. Vijf andere kinderen raakten gewond. Zondag werd een lokale leider door zijn hoofd geschoten, vermoedelijk door de FARC om de bevolking te intimideren.

De ernstigste aanslag was vorig jaar, toen de rebellen een autobom lieten afgaan in Toribío, het belangrijkste dorp in het gebied met een groot politiebureau. Tachtig dorpelingen raakten gewond, vier stierven. Het was markt, waardoor veel inheemsen uit afgelegen reservaten ook in Toribío waren.

Legerbarakken en politiebureaus in Cauca zijn al tijden het doelwit van granaten en mortieren van de FARC, die alleen in naam nog marxistische revolutionairen zijn. Huizen rondom de posten van de ordetroepen liggen in puin. De rebellen staan niet bekend om hun precisie.

De ruim 100.000 Nasa in het noorden van Cauca hebben er genoeg van om tussen de twee vechtende kampen te zitten. Als de politie en het leger vertrekken, verminderen de aanvallen van de FARC, hebben meerdere inheemse leiders gezegd. Maar de Colombiaanse president Juan Manuel Santos weigert het verzoek tot terugtrekking.

De overheid in Bogotá kan niet toestaan dat ook maar een centimeter van het Colombiaanse grondgebied wordt opgegeven aan gewapende groepen als de FARC, zei Santos begin juli tijdens een bezoek aan de regio. „Ons leger is hier om jullie te beschermen. Het gaat nergens anders heen”, zei de president.

Santos werd uitgejouwd door lokale bewoners en sindsdien is de verstandhouding tussen de overheid en de Nasa in Cauca verder verslechterd. Honderden inheemsen dempten loopgraven van de politie met zandzakken en aarde. Het leger werd tijdelijk verdreven van een heuvel die bewaakt wordt omdat er belangrijke zendmasten staan. Een legerbarak werd een week lang bezet gehouden.

Intussen gingen leiders van de Nasa naar de FARC om te zeggen dat ook zij moeten opduvelen. Op nationaal niveau is de FARC ernstig verzwakt, maar de lokale afdelingen in Cauca zijn nog altijd sterk. Ze leven van de handel in cocaïne en marihuana. De drugs worden vanuit het vruchtbare, bosrijke berggebied naar de nabijgelegen kust gesmokkeld voor verder vervoer.

De Nasa zijn mediageniek met hun oproep tot vrede en hun confrontatie van zowel de ordetroepen als de FARC. Ze hebben vrijwillige burgerpatrouilles die stokken dragen van zo’n vijftig centimeter lengte, versierd met gekleurde linten. Het zijn symbolische wapens van de Nasa, die zeggen dat geweren alleen maar voor meer geweld zorgen.

Maar de Colombiaanse regering valt niet voor het verhaal van de Nasa dat ze vreedzame inheemsen zijn, die verstrikt zijn geraakt in de strijd tussen de FARC en de ordetroepen. President Santos heeft gezegd dat de stammen moeten ophouden het leger en de politie dwars te zitten. „Ik wil geen enkele inheemse meer zien op de militaire posten”, twitterde Santos naar aanleiding van de bezetting van legerbarakken.

Santos en zijn minister van Defensie, Juan Carlos Pinzón, zijn nog een stap verder gegaan door te suggereren dat het verzet van de inheemse groepen in Cauca wordt aangestuurd door de FARC. „Laten we niet naïef zijn”, zei Pinzón vorige maand. „We moeten onder ogen zien dat in sommige gevallen deze sociale bewegingen zijn geïnfiltreerd door criminelen en terroristen.”

Op een persconferentie onthulde president Santos eind juli e-mails van een vermeende FARC-commandant waarin stond dat onder lokale inwoners in het noorden van Cauca de opdracht moest worden verspreid dat ze het leger moesten vragen weg te gaan uit de bewoonde gebieden. Santos herhaalde dat de regering met inheemse groepen wil praten, maar dat terugtrekking van het leger en de politie onbespreekbaar is.

De afgelopen weken zijn er zeker drie onderhandelingsrondes geweest tussen inheemse organisaties in Cauca en ministers en onderministers uit Bogotá, begeleid door vertegenwoordigers van de Verenigde Naties. Maar de gesprekken zijn op niets uitgelopen.

Inheemse leiders zeiden maandag dat ze alleen nog met president Santos willen praten, omdat hij de enige is die de ordetroepen kan terugtrekken uit hun dorpen. Ze hadden Santos uitgenodigd voor een overleg gisteren van ongeveer 6.000 Nasa-inheemsen uit verschillende reservaten. De president kwam niet. Zolang de FARC actief is in Cauca zullen ook het leger en de politie blijven, lijkt het. Hoe wild de Nasa ook met hun stokken zwaaien.