Langstudeerders moeten maar raden of die boete er nog komt

Langstudeerders moeten drieduizend euro extra collegegeld betalen. Of niet? Of misschien? Het CDA was voor, en nu tegen, en de student tast in het duister.

Studenten die horen tot EL CID, de Enige Leidse Commissie Introductie Dagen, vanmorgen in de Hortus Botanicus in Leiden. Foto Olivier Middendorp

De brief met de rekening komt dezer dagen binnen. Studenten die meer dan een jaar met hun studie zijn uitgelopen en willen blijven studeren, moeten 3.000 euro extra collegegeld betalen. Rechtszaken en demonstraties ten spijt: de langstudeerboete is een feit.

Tenminste, dat leek zo, tot gistermiddag. Toen kondigde CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma bij een debat in Utrecht aan dat zijn partij de maatregel wil afschaffen. Een opmerkelijke uitspraak, omdat het plan in 2010 tijdens de formatie door het CDA ter tafel werd gebracht. De partij wilde niet dat de basisbeurs in de bachelorfase van de studie in een lening zou worden omgezet. Om toch geld vrij te maken voor nieuw beleid in het hoger onderwijs werd besloten trage studenten een hoger collegegeld te laten betalen. Dat moet jaarlijks 180 miljoen euro opleveren.

Het geld dat daarmee wordt opgehaald, is het cement voor de verbouwing van het hoger onderwijs die staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, VVD) wil uitvoeren. Universiteiten en hogescholen hebben dit voorjaar met Zijlstra prestatieafspraken gemaakt. Als ze hun doelen halen, staat daar een financiële beloning tegenover, en die wordt deels bekostigd uit de opbrengsten van de langstudeerboete. Zonder dit geld stort het bouwwerk in elkaar.

Het wekt dan ook geen verbazing dat zowel Zijlstra als zijn partij liet weten dat het nieuwe standpunt van het CDA voorlopig geen wijziging van beleid oplevert. Waar moet anders het geld vandaan komen om de onderwijsinstellingen te belonen? Het CDA is nog altijd tegen de invoering van een leenstelsel.

Studenten en onderwijsinstellingen hervatten ondertussen hun protest tegen de maatregel. Hogescholen en universiteiten krijgen vanaf dit collegejaar een bezuiniging van 190 miljoen euro voor de kiezen – de prestatiebeloning is deels een sigaar uit eigen doos. De instellingen verklaren dat ze graag van de bezuiniging af willen, als het beleid toch wordt herzien.

De ommezwaai van het CDA sterkt de studentenorganisaties in hun overtuiging dat de langstudeermaatregel slecht is doordacht. Nu er in het parlement geen meerderheid meer voor is, willen ze van de boete af. De Tweede Kamer moet het reces onderbreken, eiste studentenbond LSVb vandaag. GroenLinks-Kamerlid Tofik Dibi heeft een spoedoverleg aangevraagd.

Ook als de Kamer terugkomt van vakantie is het nog maar de vraag of op zo’n korte termijn dekking kan worden gevonden voor de opbrengsten van de langstudeerboete. Het terugdraaien van de maatregel zal sowieso een administratieve chaos opleveren bij de instellingen. Die moeten zelf bijhouden wie hun langstudeerders zijn. DUO, de overheidsorganisatie die belast is met het administreren van studenteninschrijvingen en studiefinanciering, heeft nog geen centraal systeem ingericht dat de studieduur bijhoudt.

Onderwijsinstellingen vrezen dat alles nu nog onduidelijker wordt, omdat trage studenten zich misschien tijdelijk gaan uitschrijven todat de boete is afgeschaft.

Voorlopige conclusie: de draai van het CDA heeft een ingewikkelde kwestie er nog onoverzichtelijker op gemaakt. Over twee weken begint het collegejaar. Het zal niet meevallen om voor die tijd een oplossing te vinden die iedereen tevreden stelt.