Komt ‘ie er nou of komt ‘ie er niet? 4 vragen over de langstudeerboete

Studenten in de Universiteitsbibliotheek Groningen. Foto Hollandse Hoogte / Pepijn van den Broeke

Het CDA was voor en is nu tegen. Een Kamermeerderheid wil van de boete af, maar het kabinet wil ‘m voorlopig gewoon invoeren op 1 september. Wie snapt het nog? Vier vragen over de slepende kwestie rond de langstudeerboete voor studenten.

Wat is de langstudeerboete ook weer precies?

De langstudeerboete is een maatregel van het huidige demissionaire kabinet-Rutte. De boete was het gevolg van een compromis tussen VVD, CDA en PVV tijdens de vorige formatie. Het CDA bracht de langstudeerboete ter tafel omdat de partij niet wilde dat de basisbeurs in de bachelorfase van de studie in een lening zou worden omgezet (het ‘sociaal leenstelsel’). Om toch geld vrij te maken voor nieuw beleid in het hoger onderwijs werd besloten trage studenten een hoger collegegeld te laten betalen. Dat moet jaarlijks 180 miljoen euro opleveren.

De langstudeerboete is een verhoging van het collegegeld van ruim drieduizend euro, als studenten tijdens hun bachelor- of masteropleiding meer dan een jaar extra nodig hebben voor de afronding ervan. Volgens het ministerie van Onderwijs zijn er 77.000 studenten die deze maand hun opleiding moeten afronden als ze het verhoogde collegegeld per 1 september willen ontlopen.

Waarom staat de langstudeerboete nu opeens weer ter discussie?

Vanwege de opmerkelijke draai die het CDA deze week maakte. Lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma maakte gisteren tijdens een verkiezingsdebat in Utrecht bekend dat het CDA plotseling niet langer voorstander is van invoering van de boete. Kamerlid Sander de Rouwe verklaarde vandaag dat hij hoopt dat staatssecretaris Zijlstra met een alternatief komt. “Wij gaan de boete aan geen enkele student geven”, zei De Rouwe zelfs, die de afgelopen jaren bekend kwam te staan als één van de meest fervente voorstanders van de boete.

Nu ook het CDA niet langer voorstander is van de boete, is het draagvlak voor invoering zo goed als verdwenen. Alleen de PVV, ChristenUnie en SGP zijn nog voorstander van de boete. GroenLinks wil daarom dat de Tweede Kamer volgende week terugkeert van reces om met staatssecretaris Zijlstra over de ontstane situatie te praten. GroenLinks-Kamerlid Dibi hoopt de invoering van de boete per 1 september alsnog te kunnen voorkomen.

Als zo’n beetje iedereen tegen is, wat is dan het probleem?

Hoewel in de Tweede Kamer nog maar weinig partijen de maatregel steunen, is de langstudeerboete niet zomaar van tafel. Het is namelijk ongebruikelijk dat een demissionair kabinet zo vlak voor de verkiezingen een eerder door de Tweede Kamer en Eerste Kamer gesteunde wet van tafel veegt. Staatssecretaris Zijlstra reageerde gisteren dan ook verbaasd op de ‘draai’ van het CDA en zei: “Wetgeving is wetgeving en dat verandert niet omdat de heer Buma iets in een debat heeft geroepen.”

Er is nog een ander probleem: het zomaar schrappen van de boete zorgt voor een gat van 180 miljoen euro in de onderwijsbegroting van volgend jaar. De VVD, niet langer voorstander van de langstudeerboete, vindt dat onacceptabel en wil dat als alternatief voor de boete dan het sociaal leenstelsel per direct wordt ingevoerd. Maar daar zijn het CDA en andere partijen weer tegen. Het is dus nog maar de vraag of de Kamer het over een alternatief eens kan worden.

Staatssecretaris Zijlstra is niet bereid zijn wetgeving zomaar weer in de prullenbak te gooien. Foto NRC / Roel RozenburgStaatssecretaris Zijlstra is niet bereid zijn wetgeving zomaar weer in de prullenbak te gooien. Foto NRC / Roel Rozenburg

Welke onvoorziene gevolgen kan terugdraaien boete hebben?

Als de Kamer daadwerkelijk terugkomt van reces en erin slaagt een alternatief voor de langstudeerboete te vinden, zullen er nog een hoop problematische gevolgen zijn, schrijft onze redacteur Bart Funnekotter vanmiddag in NRC Handelsblad:

“Het terugdraaien van de maatregel zal sowieso een administratieve chaos opleveren bij de instellingen. Die moeten zelf bijhouden wie hun langstudeerders zijn. DUO, de overheidsorganisatie die belast is met het administreren van studenteninschrijvingen en studiefinanciering, heeft nog geen centraal systeem ingericht dat de studieduur bijhoudt. Onderwijsinstellingen vrezen dat alles nu nog onduidelijker wordt, omdat trage studenten zich misschien tijdelijk gaan uitschrijven todat de boete is afgeschaft.”

Door de draai van het CDA is de kwestie rond de langstudeerboete er alleen maar ingewikkelder op geworden, concludeert Funnekotter:

“Voorlopige conclusie: de draai van het CDA heeft een ingewikkelde kwestie er nog onoverzichtelijker op gemaakt. Over twee weken begint het collegejaar. Het zal niet meevallen om voor die tijd een oplossing te vinden die iedereen tevreden stelt.”