Gratis onderwijs leidt tot wanhoop bij ouders

Curaçao zou gratis onderwijs krijgen. Maar het kabinet, dat met het plan kwam, werd demissionair. Via een opmerkelijke constructie is er toch een oplossing.

Willemstad. Hij had de ketting al geregeld om zich aan de witte spijlen van het schoolhek vast te ketenen. Als er geen financiële oplossing zou komen om zijn twee jongste kinderen naar de middelbare school te laten gaan, zou Sylfried Pieters zich vastbinden en de sleutel inslikken. Zo wanhopig maakte de hoog oplopende strijd rond het gratis onderwijs op Curaçao hem de afgelopen weken. De maatregel die volgens populistische politici bedoeld was om de armste mensen te helpen, duwde hen tot nu toe alleen maar dieper in de problemen.

Pieters (60) is werkloos. Een steuntrekker, zoals hij dat zelf noemt. „Maar wel een steuntrekker met twee kinderen die slim genoeg zijn voor de havo”, zegt hij trots. Syl-Ellay (15) en Mellenny (12) „moeten wat bereiken om uit deze armoede te ontsnappen”, vertelt hun vader in de eenkamerwoning waar zijn gezin woont.Uren maakt hij huiswerk met ze aan het bureautje dat is ingeklemd tussen echtelijk bed en badkamer.

Zijn uitkering van 400 gulden (182 euro) per maand is nauwelijks toereikend om de elektriciteitsrekening te betalen, maar het schoolgeld en de studieboeken voor de jongste twee van zijn acht kinderen werden tot afgelopen schooljaar altijd gedekt door een studiefinanciering voor kinderen van arme ouders. Begin deze zomer kondigden politici van de links-populistische coalitiepartij Pueblo Soberano aan dat die haar verkiezingsbelofte zou inlossen en dat onderwijs dit schooljaar voor iedereen gratis zou worden.

„Een bizarre maatregel”, zegt Denice Bezemer. Zij is de secretaris van de koepel van ouderverenigingen die zich in de strijd gemengd heeft. „Het is een oplossing voor een niet-bestaand probleem. Het basisonderwijs was al gratis en voor de minderbedeelden was er studiefinanciering. Die voorziening is afgenomen, zonder dat het alternatief geregeld was.” De hele zomer bleven de berichten over de regeling onduidelijk. „De ene keer hoorden we dat het geld al op de rekening van de scholen was gestort; het volgende moment werd weer gezegd dat de ouders zelf moesten betalen.”

Het heeft tot wanhoop geleid bij arme gezinnen, vertelt Bezemer. „Wij zijn gebeld door ouders met kinderen die hadden besloten zichzelf te verkopen om hun school te kunnen betalen.”

Een bijkomend probleem voor Curaçao was dat het onder curatele staat van Nederland. Door een begrotingstekort van zeker 9 procent mag het eiland geen geld meer lenen en geen nieuwe financiële verplichtingen aangaan. En dus kon het de 17,3 miljoen gulden (7,9 miljoen euro) die de maatregel zou kosten niet betalen. Een poging van de minister van Onderwijs om een extra belasting te laten invoeren voor de hoge inkomens, om het benodigde bedrag bijeen te sprokkelen, strandde op hevig verzet. De minister zelf verbleef ondertussen voor „een privébezoek” in zijn geboorteland Colombia en was niet bereikbaar voor commentaar.

Terwijl het gesteggel voortduurde, was de studiefinanciering voor Mellenny en Syl-Ellay alvast stopgezet. Dat betekende dat ze geen studieboeken konden kopen en dus geen lessen konden volgen. Sylfried Pieters werd aangeraden een lening af te sluiten om het geld voor het lesmateriaal bij elkaar te krijgen. „Maar ken jij nog iemand die geld wil lenen aan een werkloze?”, zegt hij lachend.

Wanneer Pieters één keer in de twee weken bij de bank kwam om zijn uitkering op te halen, hoorde hij de verhalen van ouders met hetzelfde probleem. „Die waren te bang om zich te laten horen, daarom besloot ik me aan de school vast te ketenen om aandacht te trekken.”

Uitgerekend op de dag dat zijn kinderen zich – zonder boeken – voor het eerst op school moesten melden, kwam de boodschap dat het gratis onderwijs toch geregeld was. De beheerder van het terrein waar de olieraffinaderij van Curaçao op staat, een naamloze vennootschap in handen van de overheid, heeft het leeuwendeel van het bedrag rechtstreeks overgemaakt naar de schoolbesturen die de lesboeken inkopen. Een constructie waarmee het demissionaire kabinet van het eiland niet alleen de democratische controle van het parlement uitschakelt, maar ook het financiële toezicht van Nederland omzeilt.

De familie Pieters heeft zojuist de boeken voor de brugklas en 3-havo kunnen ophalen. Sylfried is opgelucht, zijn kinderen ook. Die zaten er niet bepaald op te wachten dat hun vader zich aan het hek van hun school zou vastketenen, zeggen ze. Maar echt goed kunnen ze de situatie niet uitleggen in het Nederlands, dat toch de voertaal is op hun school.

Hun vader verontschuldigt hen. Een paar jaar geleden werd besloten dat het basisonderwijs op Curaçao voortaan in het Papiaments zou worden gegeven, zonder dat daar studiemateriaal voor was ontwikkeld. „Het resultaat is dat ze matig Papiaments hebben geleerd en nauwelijks meer Nederlands spreken, terwijl die taal zo belangrijk is voor de rest van hun opleiding.”

Eigenlijk, zegt Pieters, is „de politieke stunt” met het gratis onderwijs vergelijkbaar met de invoering van het Papiamentse onderwijs. „Het idee was goed, maar zoals altijd op Curaçao is het slecht uitgevoerd.”