...dus wie gelooft hen nu nog?

Het was een debat voor studenten, dus kregen ze te horen wat ze hoopten: de langstudeerboete gaat niet door. Maar wat willen partijen wél met onderwijs? Komt er echt meer geld voor?

De lijsttrekkers van PvdA, D66, ChristenUnie, GroenLinks en CDA (Samsom, Pechtold, Slob, Sap, Buma) tijdens het verkiezingsdebat voor Utrechtse studenten, gisteren. Afwezig waren VVD-leider Rutte en SP-leider Roemer. De lijsttrekker van de PVV, Wilders, nam evenmin deel aan het debat. Foto Thomas Bokeloh

Het ‘cadeautje’ van CDA-leider Sybrand van Haersma Buma, dat zijn partij de langstudeerdersboete nu toch wil afschaffen, kwam gisteren niet bij iedereen in het publiek helder over. „Ik kon hem niet verstaan”, zegt een student, „maar ik zag wél dat hij zenuwachtig was. Hij stond de hele tijd te wiebelen op zijn voeten.” Hij zet speciaal zijn biertje neer om te demonstreren hoe Van Haersma Buma (de debatleider noemde hem steeds al vlot ‘Buma’) heen en weer stond te schuifelen.

De studenten hadden ook zo hun theorieën over waarom de leiders van SP en VVD ontbraken bij het lijsttrekkersdebat over onderwijs in Utrecht gisteren. „Zíj wilden alleen komen als Mark Rutte er niet zou zijn”, knikt een meisje naar de vijf lijsttrekkers op het podium. „Daar maken ze samen afspraken over.” Een jongen met petje ziet de wereld simpeler: „Rutte moest de olympische sporters ontvangen. Ja, dat lijkt mij ook leuker dan zo’n debat.”

Het onderwijsdebat leek voor de wel aanwezige lijsttrekkers van PvdA, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie vooral een opwarmertje voor de bredere verkiezingsdebatten die komen gaan. Europa ontbrak helemaal als onderwerp, de economische crisis en de gevolgen daarvan voor Nederland werden alleen terloops even genoemd. Andere belangrijke reden dat het debat hier en daar zowat een oefening leek voor het echte werk van de komende weken – onderlinge grapjes, armen om schouders – was toch de grote afwezigheid van SP en VVD.

Alle vijf de lijsttrekkers grepen de kans met beide handen aan om plaagstootjes uit te delen aan lijsttrekkers Mark Rutte en Emile Roemer. Terwijl die twee volgens de peilingen zullen uitvechten wie de grootste partij wordt op 12 september, leek de rest dat graag nog even te negeren.

Jolande Sap, triomfantelijk: „Wie hier niet is, telt niet mee, vind ik.” Alexander Pechtold, over het afschaffen van de langstudeerboete: „Ik neem gewoon maar aan dat SP en VVD ook hierin meegaan.” Later: „Dan kan staatssecretaris Zijlstra nog wat langer op zomerreces, net als de rest van de VVD.” Van Haersma Buma: „En voor degenen die hier niet zijn, stel ik een langkampeerdersboete voor.” Die sloeg bij het publiek net niet helemaal aan.

Inhoudelijk schoot het debat hier en daar tekort, ook door gebrek aan onderlinge tegenstellingen. Na de draai van Van Haersma Buma moest Arie Slob (ChristenUnie) de langstudeerboete alleen verdedigen. „Het lijkt mij niet onredelijk dat je van studenten vraagt binnen een bepaalde tijd af te studeren.”

Ook leek het debat alleen voor de vorm te zijn toen het ging over selectie aan de poort (waarbij zwakkere studenten niet meer automatisch tot een opleiding worden toegelaten).

Stel, zei Jolande Sap van GroenLinks, iemand weet dat het moeilijk zal zijn om een technische studie te doen, maar diegene is wel zeer gemotiveerd. „Laat je hem dan niet door vanwege zijn cijfers? Ik vind dat je ambitie altijd een kans moet geven.” Arie Slob (ChristenUnie): „Natuurlijk, je moet nooit louter naar cijferlijsten kijken.” Sap: „Maar wat is dán selectie aan de poort?” Slob: „Er moet in ieder geval contáct zijn, over de verwachtingen die scholieren van een studie hebben.”

PvdA’er Diederik Samsom, droogjes: „Jullie zoeken heel lief naar onderlinge verschillen, maar volgens mij zijn we het eens.”

Over het instellen van een sociaal leenstelsel, in plaats van de huidige basisbeurs, waren de partijen nog wel verdeeld: CDA en ChristenUnie tégen, PvdA, D66 en GroenLinks voor. Ook was er verdeeldheid over de prestatiebekostiging, het idee dat universiteiten voor financiering deels afhankelijk worden van hun prestaties. Volgens Sap en Van Haersma Buma is dat een bureaucratisch systeem – volgens Pechtold is het juist logisch om niet alleen naar aantallen studenten te kijken, maar ook naar kwaliteit van onderwijs en naar de profilering van universiteiten.

Eén student geneeskunde deed een poging om de lijsttrekkers het debat breder te laten trekken. Hij vroeg om oplossingen voor de stijgende kosten in de gezondheidszorg: „Leuk hoor, wat jullie vinden van studenten, dit en dat, maar het échte probleem is volgens mij de zorg.” De debatleider greep in en alleen Alexander Pechtold mocht kort antwoorden. „Ik ben heel blij dat jij dit beroep kiest. Maar jouw salaris straks is een deel van de oplossing.”